معيار العقول - ابن سينا - الصفحة ٤١ - فصل اول اندر آنكه محور را چون از قوّت بفعل بايد آوردن

باب سيوم اندر آنكه اين آلت سه‌گانه را [١] چون از قوّت بفعل بايد آوردن‌

و آن مشتمل بر سه فصل‌ [٢] يعنى محور و بكره و مخل.

فصل اول اندر آنكه محور را چون از قوّت بفعل بايد آوردن‌

. چون خواهند كه بمحورى هزار من بار بقوّت منى بر بالا كشند [٣] چرخى بايد ساختن قطر او هزار بار چند قطر محورى كه هزار من بار بر تابد [٤] و اين متعذّر بود يا خود ممكن نبود.

پس چنين واجب كند [٥] كه محورى سازند چونانكه پيش‌ [٦] از اين شرح داده آمد از آهن يا پولاد و قطر وى هشت يك گزى كنند [٧] (و مقدار گز

[١] ص (را) ندارد.

[٢] خ، جمله «و آن مشتمل است بر سه فصل» ندارد.

[٣] بقوّت منى بر دارند: خ.

[٤] چرخى بايد ساخت كه قطر او هزار بار چند قطر محورى كه هزار من بار برتابد باشد: خ.

[٥] پس واجب است: خ.

[٦] چنانكه قبل: خ.

[٧] و قطر وى بيست و يك گز كنند، خ. غلط واضح است باين دليل كه قطر محور ٢١ گز عادة ممتنع مى‌نمايد. و بعلاوه بعد از اين در متن بيايد كه قطر چرخ بيست برابر قطر محور است و قطر چرخ را دو گز و نيم گفته و اين خود دليلى واضح است بر اينكه قطر محور ٨/ ١ گز بوده زيرا كه ٥ ر ٢ بيست برابر ٨/ ١ است.

و بعبارت ديگر معادله پى خواهيم داشت باين قرار (x* ٠٢ ٥ ر ٢) پس گوييم (٨/ ١ ١٠٠٠/ ١٢٥ ٢٠ ٥/ ٢) خلاصه اينكه «هشت يك گز» صحيح است لا غير.