شرح رسالة الطير( ابن سهلان ساوى) - عمر بن سهلان ساوى - الصفحة ١٨ - شرح

صحيح است.

اوّلا ببايد شناخت كه جماعت انسان امّتهااند و هر امّتى از يكديگر متميز باشند به اخلاق و اوضاع لغات و عبارات و آنچه در اختلاف امم بدين وجوه تأثير كرده است به حكمت خداى تعالى اختلاف اجزاء [١] آن اجسام بود كه مسامت ايشان بود از كره نخستين چه هر جزوى از اجزاء [٢] آن كه مسامت بقعه از بقاع زمين شود تأثير او دگرگون‌ [٣] باشد هم از آن‌ [٤] كوكب نيست و هم از كره ثوابت، پس اختلاف اوضاع كرات مائله از اجزاء زمين و آنچه عارض گردد آن را قرب و بعد و آنچه توابع‌ [٥] اختلاف بود چون‌ [٦] اختلاف اجزاء [٧] زمين كه مساكن هر گروهى و امّتى باشند و اين اختلاف‌ [٨] كار تبع اختلاف آن كواكب بود كه مسامت اين مساكن باشد از ثوابت و از اجرام ديگر و از اوضاع كرات مايله.

پس اختلاف اين اجزاء و كواكب مسامت‌ [٩] شود تا [١٠] با اختلاف كره مايله به فرمان خداى تعالى و تقدير او در اختلاف بقاع زمين و اختلاف مساكن و اختلاف اجزاء زمين و اختلاف مساكن، سبب شود اختلاف بخاراتى را كه از زمين برآيد كه مشاكل و ملايم اين بقعه بود و آنكه اختلاف بخارات سبب شود اختلاف هواها را و اختلاف آبها را، چه هواى هر شهرى مختلف شود [١١] بخارى كه از زمين‌ [١٢] متصاعد مى‌شود و بخاراتى كه در زمين باشد در آبهاى‌ [١٣] آن تأثير كند و آن هواها كه از اين بخار منفعل شده باشد هم‌ [١٤] درين آبها اثر كند و آبها از آن هم منفعل شود، چنانكه از ديگر

[١] - اصل اجزاى.

[٢] - اصل اجزاى.

[٣] - ديگرگون.

[٤] - از آن كره كه.

[٥] - اين اختلاف.

[٦] - بود اختلاف.

[٧] - اصل اجزاى.

[٨] - در ابتداء كار.

[٩] - سبب شود.

[١٠] - اصل شود با.

[١١] - نه.

[١٢] - از آن‌

[١٣] - آبها

[١٤] - باشد در اين‌