همچنين فرماندهان سپاه كه ركن اصلى نظام بودند، هيچ اعتمادى به نظام مأمون نداشتند. هرثمة بن حازم، يكى از رهبران سپاه، خطاب به مأمون مى‌گويد: «اى امير المؤمنين آنكه دروغت مى‌گويد هرگز خير تو را نمى‌خواهد و آنكه به تو راست مى‌گويد هرگز خيانتت نمى‌كند.

فرماندهان را جرأت خلع مده كه تو را خلع مى‌كنند و آنان را به نقض پيمان سوق مده كه پيمان و بيعت تو را خواهند شكست. [١]

شايد بتوان به تمام اينها، حالت گستاخى و ريخت‌وپاشى را كه ميان دولتمردان و افراد نزديك به دستگاه آنها شايع و حاكم بود، نيز افزود.

نظام خود براى سرگرم ساختن دولتمردان از توجّه و پرداختن به حقايق تلخى كه مسلمانان در آن به سرمى‌بردند، بدين حالت دامن مى‌زد. اگر تا ديروز خاندان برمك، شهسواران اين ميدان بودند، اينك خاندان سهل جاى آنان را گرفته‌اند و آنچه برخى مؤرّخان در باره ازدواج خليفه با پوران و اسراف و تبذيرهايى كه در اين ميانه به انجام رسيده بود، مى‌گويند خود بر اين نكته گواهى مى‌دهد.

امام رضا و مبارزه با فساد

هنگامى كه در سوره هود يا ديگر سوره‌هاى قرآنى كه داستان رسالت‌

[١] - همان مأخذ، به نقل از تاريخ مسعودى، ج ٣، ص ٣٨٩.