هنگامى كه در سخنان و دلايل امام رضا در مقابل مخالفان دقيق مى‌شويم، آنها را بسيار علمى و عميق مى‌يابيم. اين خصوصيات خود بيانگر سطح فرهنگى روزگار آن‌حضرت است، زيرا ائمه عليهم السلام نيز همچون پيامبران عليهم السلام متناسب با عقول مردم و در حدّ افكار و انديشه‌هاى آنان، با آنها سخن مى‌گفتند.

همچنين از تأمل در سخنان آن‌حضرت در مى‌يابيم كه وى در صدد برخورد با تشكيكها و ترديدهايى بوده كه از سوى دشمنان، بويژه جنبه عقلانى احكام آن، انتشار مى‌يافته است. از همين روست كه احاديث بسيارى از امام رضا در خصوص علل و فلسفه شرايع و حكمتهايى كه در پس احكام دينى نهفته، نقل شده است.

دسته‌اى ديگر از سخنان درخشان آن‌حضرت به امور مربوط به زندگى اختصاص دارد. رساله طبى آن‌حضرت موسوم به «طب الرضا» جزو همين دسته است.

يكى از ويژگيهاى حيات علمى امام رضا آن است كه سخنان آن‌حضرت در تمام محافل اسلامى مورد قبول واقع مى‌شد. به نظر نگارنده حتّى ورود امام عليه السلام به شهر نيشابور، يكى از پايتختهاى علمى جهان اسلام در آن روزگار، نمودار توجّه و اهتمام علماى اسلام به احاديث امام رضا مى‌تواند باشد.