امّا در اينجا سزاوار است اندكى در باره حادثه‌اى كه براى مؤرخان اين پرسش را ايجاد كرده است و به نظر ما نقطه درخشانى در زندگى امام رضا و نقطه عطفى در حركت شيعه به شمار مى‌آيد، سخن بگوييم. پرسش اين است:

چرا آن‌حضرت ولايتعهدى مأمون را پذيرفت؟

پيش از هر چيز بايد اين پرسش را نيز مطرح كنيم كه:

چه عواملى خليفه عبّاسى را واداشت تا چنين گام بزرگ و جسورانه‌اى بردارد؟!

مأمون در انديشه تقرّب به امام‌

آيا مأمون كه از مادرى پارسى زاده و در دامان هواخواهان بيت علوى پرورده شده بود و از تاريخ اسلام آگاهيهاى بسيار داشت و در علم كلام چيرگى حاصل كرده بود، يك شيعى تمام عيار بود؟ آيا انتخاب امام رضا از سوى او به ولايتعهدى، ابتدا با انگيزه‌اى سالم صورت پذيرفت و بعداً وى از تصميم خود منصرف شد و آن‌حضرت را با زهر مسموم كرد، زيرا چنان كه پدرش هارون روزى به وى گفته بود، سلطنت عقيم است و اگر روزى (امام) على بن موسى الرضا با وى به منازعه بر مى‌خواست حكومت را از او مى‌گرفت؟

يا اينكه انتخاب امام رضا عليه السلام به ولايتعهدى، نقشه‌اى بود كه از جانب فضل بن سهل و همدستان او طرح ريزى شده بود و مأمون بدون هيچ‌