مهم‌ترين و بزرگ‌ترين اين انقلابها جنبش ابو السرايا در كوفه بود كه از سوى كسى به نام السرى بن منصور رهبرى مى‌شد. وى پرچم زعامت را براى يكى از فرزندان امام حسن مجتبى به نام محمّد بن ابراهيم بن اسماعيل به اهتزاز در آورده بود.

اين انقلاب فراگير شد و شعاع آن تا كوفه و واسط و بصره و حجاز و يمن امتداد يافت. سپاهيان بنى عبّاس به رويارويى با اين انقلاب پرداختند. نبردهاى سخت و خونينى در گرفت و سرانجام عبّاسيّان با حيله و نيرنگ توانستند آتش اين انقلاب را فروبنشانند. [١]

در مكّه، محمّد فرزند امام جعفر صادق عليه السلام قيام كرد، برخى با وى به نام خليفه بيعت كردند و او را اميرالمؤمنين خواندند.

انقلابهاى ديگرى هم در شام و مغرب روى‌داد كه خود نشانگر تزلزل اوضاع بود تا آنجا كه مردم به مأمون بيعت نمى‌كردند، تا او پس از جنگهاى متعدد كه موجب كشتار صدها هزار مسلمان گرديد پايه‌هاى حكومت خود را محكم نموده به بغداد بازگشت.

چنانكه پيشتر هم گفتيم ويژگى عصر مأمون رشد جريانهاى فكرى بيگانه‌اى بود كه به هدف متزلزل كردن نظام فرهنگى امّت، در جامعه‌

[١] - التاريخ الاسلامى.. دروس و عبر (نگارنده)، ص ٢٩٠- ٢٩٦.