دانشنامه امام سجاد علیه السلام - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٠٩ - هنگام ختم قرآن
هنگام ختم قرآن
عنوان دعا چنین است:
و کان من دعائه علیهالسلام عند ختم القرآن، از دعاهای امام (ع) هنگام ختم قرآن است.
محتوای دعا
برای
شروع تلاوت قرآن، دعای آغاز قرآن، و برای پایان یافتن آن تا انتها، دعای
ختم قرآن، به طرق مختلف وارد شده است. امام (ع) در این دعا که هنگام ختم
قرآن خوانده میشود در مورد عظمت و بزرگی و برکت وجود قرآن مجید و موضوعات
دیگر درسهایی را به ما میآموزد و در آغاز دعا میفرماید: اللهم انک اعنتنی
علی ختم کتابک الذی انزلته نورا، خدایا تو مرا بر ختم کردن کتاب خود یاری
کردی، همان کتابی که آن را نور و روشنایی فرستادی.
و در فرازهایی از دعا به نامها و صفات قرآن مجید اشاره کرده و پارهای را معرفی میفرماید که عبارتند از:
١- نور: انزلته نورا، آن را نور و روشنایی فرستادی.
٢- مهیمن: جعلته مهیمنا، و آن را گواه قرار دادی (بر کتابهای پیامبران گذشته).
٣-
فرقان: فرقانا فرقت به بین حلالک و حرامک، آن را جداکننده (حق از باطل)
گردانیدهای که به وسیله آن حلال و حرام خود را از هم جدا کردهای.
٤- قرآن: قرانا اعربت به عن شرائع احکامک، قرآن و خوانده شدهای که، با آن راههای احکامت را هویدا ساختهای.
٥- کتاب: و کتابا فصلته لعبادک تفصیلا، و کتاب و نوشتهای که آن را برای بندگانت تفصیل و شرح دادهای.
٦- وحی: و وحیا انزلته علی نبیک محمد صلی الله علیه و آله و سلم تنزیلا، و وحیی که آن را بر پیامبرت محمد (ص) فروفرستادی.
٧-
شفاء: و شفاء لمن انصت بفهم التصدیق الی استماعه، و شفا و بهبودی برای کسی
که فهمیدن آن را از روی تصدیق و باور نمودن خواسته است و برای شنیدن آن
خاموش گشته.
٨- میزان: و میزان قسط لا یحیف عن الحق لسانه، و ترازوی عدلی که زبانهاش از حق و درستی برنمیگردد.
٩- هدی: و نور هدی لا یطفا عن الشاهدین برهانه، و نور هدایتی که چراغ حجت و برهانش بر اهل یقین تا قیامت خاموش نشود.
آنگاه اهداف تلاوت قرآن را اینگونه بیان میفرماید:
اللهم فاذا افدتنا المعونه علی تلاوته، پروردگارا وقتی که به یاری و اعانت خود ما را به تلاوتش بهرمند (بهرهمند) کردی،
١-
فاجعلنا ممن یرعاه حق رعایته، پس ما را از آنان قرار ده که رعایت عمل به
آن و حفظ عهد و پیمانش هم کردند (و هدایت و سعادت کامل یافتند)
٢- و یدین لک باعتقاد التسلیم لمحکم ایاته، و با دین و اعتقاد کامل تسلیم آیات محکم آن (آیاتی که معنی آن آشکار است).
٣-
و یفزع الی الاقرار بمتشابهه، و موضحات بیناته، و به متشابهات و بیناتش که
توضیح متشابهاتست با تواضع کامل اقرار و اعتراف کردند. سپس در فرازهای
مختلف دعا به ما میآموزد که در جهت بهرمند (بهرهمند) شدن از تعالیم
حیاتبخش قرآن این درخواستها را از خداوند طلب کنیم:
١- و اجعلنا ممن یعترف بانه من عندک. ما را از کسانی قرار بده که اعتراف دارند قرآن از جانب شما است.
٢- و اجعلنا ممن یعتصم بحبله، و ما را از کسانی قرار بده که به رشته محکم آن قرآن چنگ زدند.
٣- و یاوی من المتشابهات الی حرز معقله، و (از کسانی قرار بده که) در فهم متشابهات آیاتش به پناهگاه محکم و محکمات ماوی گرفتند.
٤- و یسکن فی ظل جناحه، و از آنانکه در سایه پر و بال با عواطفش به سکونت (و اطمینان خاطر) رسیدند.
٥- و یهتدی بضوء صباحه، و از آنان که به نور صبحگاهش هدایت یافتند.
٦- و یقتدی بتبلج اسفاره، و از آنانکه به درخشیدن روشنایی آن اقتداء میکنند.
٧- و یستصبح بمصباحه، و از آنان که از چراغ آن میافروزند (به وسیله قرآن به حقایق و علوم پی میبرند).
٨- و لا یلتمس الهدی فی غیره، و از آنان که هدایت و رستگاری را در غیر آن نمیطلبند.
٩- و اجعل القرآن وسیله لنا الی اشرف منازل الکرامه، و قرآن را برای ما وسیله رسیدن به گرامیترین منزلهای ارجمند قرار ده.
١٠-
و سلما نعرج فیه الی محل السلامه، و (قرآن را) برای ما نردبانی قرار ده که
به سوی جایگاه سلامت و بیگزند (بهشت) بر آن بالا رویم.
١١- و سببا نجزی به النجاه فی عرصه القیامه، و (قرآن را) سبب پاداش ما در عرصه قیامت قرار ده.
١٢- و ذریعه نقدم بها علی نعیم دار المقامه، و (قرآن را) وسیلهای که به آن بر نعمت فراوان سرای اقامت و ماندن (بهشت) درآئیم.
١٣- و احطط بالقرآن عنا ثقل الاوزار، و به وسیله قرآن بار سنگین گناهان را از ما بیانداز.
١٤- و هب لنا حسن شمائل الابرار، (و به وسیله قرآن) اخلاق نیکوی نیکوکاران را به ما ببخش.
١٥- و ادم بالقرآن صلاح ظاهرنا، و به وسیله قرآن خیر و نیکی و آراستگی برون و ظاهر ما را ثابت و پابرجا بگردان.
١٦- و احجب به خطرات الوساوس عن صحه ضمائرنا، و ما را از خطرهای وسوسههای شیطان محفوظ بدار.
١٧- و اغسل به درن قلوبنا و علاق اوزارنا، (و به وسیله قرآن) چرکها و آلودگیهای قلبهای ما و علاقهها و وابستگی گناهان را بشوی.
١٨- و اجمع به منتشر امورنا، و کارهای پراکنده شده ما را فراهم آور.
١٩-
و اکسنا به حلل الامان یوم الفزع الاکبر فی نشورنا، و در روز ترس بزرگ
(روز قیامت) هنگام زندهشدنمان ما را به جامههای امان (از آتش دوزخ)
بپوشان.
٢٠- و اجبر بالقرآن خلتنا من عدم الاملاق، و به واسطه قرآن حوائج و نیازمندیهای ما را برآور، تا فقر به ما رو نکند.
٢١-
و سق الینا به رغد العیش و خصب سعه الارزاق، و (به وسیله قرآن) زندگانی با
وسعت و آسایش و نعمت فراوان و روزی وسیع به سوی ما روان ساز.
٢٢- و جنبنا به الضرائب المذمومه و مدانی الاخلاق، و (به وسیله قرآن) ما را از اخلاق نکوهیده و پست دور نما.
٢٣- و اعصمنا من هوه الکفر و دواعی النفاق، و ما را از دره گود کفر و چیزهایی که نفاق و دورویی را پیش میآورد نگاهدار.
٢٤-
و هون بالقرآن عند الموت علی انفسنا کرب السیاق، و به وسیله قرآن هنگام
مرگ، اندوه جان کندن و سخت ناله کردن و پی در پی بودن نالههای وقت جان
کندن را بر ما آسان فرما...
٢٥- و اجعل القبور بعد فراق الدنیا خیر
منازلنا، و قبرها را پس از مفارقت و جدایی از دنیا برای ما بهترین منزلها
قرار ده، و تنگی لحدمان را به وسیله رحمت و مهربانیت گشاده گردان.
آنگاه
بر محمد (ص) و آل او درود میفرستد و به ما میآموزد از خداوند بخواهیم که
ما را به طریقه و روش رسول خدا (ص) زنده بدارد و بر دین او بمیراند و در
راه آشکار او حرکت دهد و از فرمانبران او قرار دهد و در گروه او گرد آورده و
به حوض او وارد سازد و از جام آن حوض سیراب گرداند. و احینا علی سنته، و
توفنا علی ملته و خذ بنا منهاجه، و اسلک بنا سبیله، و اجعلنا من اهل طاعته،
و احشرنا فی زمرته، و اوردنا حوضه، و اسقنا بکاسه.