انیس الطالبین؛ ترجمه آداب المتعلمین - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨ - ترتيب قرائت دروس

و ايّاك و المناظرة مع غير مستقيم الطّبع، فانّ الطّبيعة مسترقّة و الاخلاق متعدّية و المجاورة مؤثّرة.

و ينبغى لطالب العلم ان يكون متأمّلا فى جميع الاوقات فى دقائق العلوم و يعتاد ذلك، فانّما يدرك الدّقائق بالتّأمّل و لهذا قيل:

تأمّل، تدرك.

ترجمه:

بر طالب علم لازم است كه مجلس مباحثه و مناظره داشته باشد و شايسته است در اين مجلس از طريق انصاف و آرامش و تأمّل خارج نشود، از خصومت و اعمال غضب دورى نمايد چه آنكه مناظره و مذاكره خود نوعى مشاورت و تبادل افكار بوده كه جهت استخراج مطالب حقّه و رسيدن به صواب صورت ميگيرد و بدون ترديد اين غرض با تأمّل و اعمال انصاف حاصل شده و ابدا از طريق غضب و طرح منازعه و خصومت بدست نمى‌آيد.

بايد دانست كه فايده و نفع مباحثه و مناظره از فايده صرف تكرار شديدتر و قوى‌تر است چه آنكه در آن هم تكرار درس بوده و هم امرى زائد بر آن.

در اين‌باره گفته شده:

يك ساعت مباحثه داشتن از تكرار يك ماه بهتر است مشروط باينكه شخص منصف و داراى طبعى سالم باشد.

الحذر از مباحثه با كسيكه سليقه و طبعى غير مستقيم دارد چه آنكه طبيعت بشرى رقيق و لطيف بوده و قابليّتش براى اثر و پذيرش خصلت‌ها در حدّ كمال است و از طرفى ديگر اخلاق متعدّى و مسرى بوده و مجاورت با اشخاص كاملا مؤثّر است.