زيارت بامعرفت او ، برتر از حجّ استحبابى است؟ و چرا زيارت ساير امامان عليهم السلام ، همسان با زيارت سيّد الشهدا عليه السلام است؟ و چرا زيارت امام رضا عليه السلام در شرايط اجتماعى خاصّى كه تنها گروه خاصّى از شيعيان به زيارت او مى روند ، با فضيلت تر از زيارت امام حسين عليه السلام است ؟ در واقع ، همه اين روايات ، مى خواهند حج را با حقيقت خود ، پيوند دهند و مردم مسلمان را براى تشكيل حكومتى مبتنى بر ارزش هاى توحيدى ، آماده سازند و براى تشكيل حكومت جهانى اسلام به رهبرى مهدى آل محمّد عليه السلام ، زمينه سازى نمايند . به سخن ديگر ، پيام سياسى همه اين روايات ، زمينه سازى براى حكومت اهل بيت عليهم السلام است . اين پيام را از زيارت همراه با معرفتِ قبور همه خاندان رسالت ، مى توان دريافت كرد ، هر چند در مقاطع خاصّى از تاريخ ، زيارت برخى از امامان عليهم السلام ، ممكن است به دليل پيامى سازنده تر ، از فضيلت بيشترى برخوردار باشد ؛ ليكن به نظر مى رسد كه زيارت هيچ يك از امامان ، نمى تواند به اندازه زيارت سيّد الشهدا عليه السلام براى تشكيل حكومت دينى ، مؤثّر باشد . لذا زيارت ايشان ، بيش از هر امام ديگرى مورد تأكيد و توصيه قرار گرفته است .

٤ . نهادينه كردن فرهنگ زيارت امام حسين عليه السلام

بى ترديد ، زيارت امام حسين عليه السلام ، نماد و نشانه بالندگى مكتب اهل بيت عليهم السلام است . نهادينه كردن اين فرهنگ ، بويژه در فضاى سياسى بسته آن روز ، مشكلات خاصّ خود را داشت و از باب «ثَوابُ العَمَلِ عَلى قَدرِ المَشَقَّةِ فيهِ ؛ [١] پاداش عمل ، به اندازه دشوارى آن است» و «أفضَلُ الأَعمالِ أحَمزُها ؛ [٢] برترينِ اعمال ، سخت ترين آنهاست» ، كسانى كه در

[١] عيون الحكم والمواعظ ، ص ٢١٨ . نيز ، ر . ك : ميزان الحكمة : ج ٢، ص ١٤٥ (ذيل «پاداش») .[٢] . بحار الأنوار : ج ٧٠ ص ١٩١؛ النهاية : ج ١ ص ٤٤٠ ، شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد : ج ١٩ ص ٨٣ . ? نيز ر . ك : ميزان الحكمة : ج ٨ ص ١٥٧ (ذيل «عمل») .