دانشنامه امام حسين عليه السلام بر پايه قرآن، حديث و تاریخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٣٧

٨ / ٨

زيارت هشتم

زيارت جامعه كبيره [١]

٣٢١٧.عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از موسى بن عمران [٢] نَخَعى ـ: به امام هادى عليه السلام گفتم : اى فرزند پيامبر خدا ! سخنى شيوا و رسا و كامل به من بياموز تا در زيارت هر يك از شما ، آن را بخوانم . امام عليه السلام فرمود : «هنگامى كه به درگاه رسيدى ، بِايست و شهادتين را بگو و غسل كرده باشى . پس چون داخل شدى و قبر را ديدى ، بِايست و سى مرتبه اللّه أكبر بگو . آن گاه ، با آرامش و وقار ، اندكى راه برو و گام هايت را كوتاه و نزديك به هم بردار و سپس بِايست و سى مرتبه خداى عزوجل را [ با اللّه أكبر گفتن ] بزرگ بدار . سپس به قبر ، نزديك شو و چهل تكبير ديگر بگو تا صد تكبير ، تمام شود . پس از آن بگو : سلام بر شما ، اى خاندان نبوّت ، و جايگاه رسالت ، و محلّ فرود آمدن فرشتگان ، و جايگاه نزول وحى ، و معدن رحمت ، و گنجينه معرفت ، و سراپا بردبارى ، و بنيان هاى بزرگوارى ، پيشوايان امّت ها و مالكان نعمت ها ، اركان نيكوكاران و ستون هاى بناى خوبان ، پيشوايان بندگان و اركان بلاد ، درهاى ايمان و امانتداران خدا ، فرزندان پيامبران و گزيده فرستادگان و خاندان بهترين بندگانِ پروردگار جهانيان ! رحمت خدا و بركاتش نثارتان باد ! سلام بر امامان هدايت و روشنى بخش تاريكى ها ، نشانه هاى پرهيزگارى و صاحبان خِردمندى و هشيارى، پناهگاه عالميان و وارثان پيامبران ، عالى ترين نمودار و بهترين دعوت ، حجّت هاى خدا بر اهل دنيا و آخرت ! رحمت خدا و بركاتش نثارتان باد ! سلام بر شما كه دل هاتان جايگاه معرفت خداست ، و مسكن هاى بركت خدا ، و معدن هاى حكمت خدا ، و نگهداران راز خدا ، و حاملان كتاب خدا ، و جانشينان پيامبر خدا ، و فرزندان پيامبر خدا ـ كه درود خدا و رحمت و بركاتش بر او و خاندانش باد ـ هستيد ! رحمت خدا و بركاتش نثارتان باد ! سلام بر شما كه خوانندگان به سوى خدا ، و راه نمايان به خشنودى هاى او ، و ماندگاران در فرمان خدا ، و كاملان در محبّت خدا ، و مخلصان در يكتايى خدا ، و آشكار سازنده امر و نهى اوييد ؛ بندگان بزرگوارى كه سخنى جز آنچه خدا مى گويد ، نمى گويند و جز به فرمان او عمل نمى كنند ! رحمت خدا و بركاتش نثارتان باد ! سلام بر شما ، اى پيشوايان دعوت كننده ، و رهبران هدايت ، و سَروران فرمان روا ، و حاميان دين خدا ، و اهل ذكر ، و صاحبان امر ، و يادگار خدا و برگزيده او ، و حزب خدا و مخزن علم او ، و حجّت خدا و راه او ، و نور و دليل خدا ! رحمت و بركاتش نثارتان باد ! گواهى مى دهم كه جز او ، خدايى نيست و شريكى ندارد ، چنان كه او خود ، به يكتايى خويش ، گواهى داده است ، و فرشتگان و عالِمان از ميان آفريدگان او ، گواهى داده اند . خدايى جز او ـ كه عزيز و حكيم است ـ ، نيست . گواهى مى دهم كه محمّد ، بنده برگزيده او و فرستاده پسنديده اوست كه براى هدايت به دين حق فرستاده شده ؛ دينى كه بر همگى اديان ، پيروز مى گردد ، هر چند مشركان را ناگوار آيد . گواهى مى دهم كه شما ، پيشوايان راه شناس و پاك دامن و بزرگوار و مقرّب و پرهيزگار و راستگو و برگزيده ايد . فرمانبران خدا و بر پا دارندگان امر او و به جا آورنده آن ، پيروز در سايه بزرگوارى او و برگزيدگان به علم او و پسنديدگان غيب اوييد تا اسرار الهى را نگه داريد و به قدرت او ، از خاصّان درگاهش باشيد . شما را با هدايت خود ، عزّت بخشيد و با برهان خويش ، برگزيد و به نور خود ، اختيار كرد و به روح خود ، هدايت فرمود . شما را به جانشينى خود در زمين ، پسنديد و حجّت هاى خود بر بندگانش و پشتيبان دينش و نگهدار سِرّش و گنجور علمش و امانتدار حكمتش و ترجمان وحيش و پايه هاى توحيدش و شاهدان بر آفريدگانش و نشانه هايى بربندگانش و پرتو او در شهرهايش و راه نما بر راه مستقيمش ، قرار داد . شما را از لغزش ها ، باز داشت و از فتنه ها ، در امان داشت و از پليدى ها پاك كرد و بدى ها را از وجود شما ، بيرون بُرد و به بهترين صورت ، پاكيزه تان ساخت . پس شما ، بزرگى او را ستوديد و شأن او را بزرگ داشتيد و كرامت او را ارج نهاديد و ذكر او را پيوسته بر زبان رانديد و پيمان او را با خود ، محكم و عهد طاعتش را موكّد ساختيد . از سوى او ، پنهان و آشكار ، خلق را اندرز داديد و با حكمت و پند نيكو ، همه را به راه او خوانديد و از جان خود ، در راه رضاى او گذشتيد و بر آنچه بر شما در اين راه رسيد ، شكيبايى كرديد . نماز را به پا داشتيد و زكات را داديد ، به نيكى ، امر كرديد و از پليدى ، نهى نموديد و در راه او ، جهاد كرديد ، بدان گونه كه سزاوار حقّ او بود ، تا آن كه دعوت او را آشكار ساختيد و احكام او را بيان نموديد و حدود خدا را اجرا كرديد و دستورهايش را منتشر ساختيد ، راه و رسم او را پيموديد و به خشنودى او رسيديد ، به قضاى او تسليم شديد و آنچه از فرستادگانِ پيشين رسيده بود ، پذيرفتيد . آن كه از شما روى گردانْد ، از دين خدا برگشت و آن كه همراه شما بود ، به خدا پيوست . آن كه در حقّ شما كوتاهى كرد ، نابود گرديد . حق ، با شما و از شما و به سوى شماست و شما ، سزاوار آن و معدن آنيد . ميراث پيامبرى ، نزد شماست و بازگشت آفريدگان ، به سوى شما و حسابشان ، بر عهده شماست . شناخت حق از باطل ، نزد شما و نشانه هاى خدا و مشيّت او ، با شماست . پرتو و دليل خدا در شما و امور او ، واگذار به شماست . هر كه شما را دوست دارد ، خدا را دوست داشته است و هر كه با شما دشمنى ورزد ، با خدا دشمنى كرده است . آن كه محبّت شما را در دل دارد ، محبّت خدا را داشته است ، و آن كه كينه شما ر�� در دل دارد ، كينه خدا را داشته است ، و هر كه دامان شما را به دست آورد ، دامان خدا را گرفته است . شماييد راه راست ، و شهيدان اين دنيا ، و شفيعان آخرت . شما ، رحمت پيوسته ناگسسته و نشانه پنهان در علم الهى و امانت محفوظ خداييد ؛ درى كه مردم ، بِدان نيازمندند . هر كه به شما رو آورد ، نجات مى يابد ، و آن كه رو نياورد ، كارش به نابودى مى كشد . شما مردم را به سوى خدا مى خوانيد ، به راه او دلالت مى كنيد ، به او ايمان داريد ، تسليم او هستيد ، فرمانش را اجرا مى كنيد ، به راهش هدايت كرده ، به كلامش استناد مى ورزيد . آن كه شما را دوست داشت ، به خدا كه رستگار شد ، و آن كه با شما دشمن بود ، هلاك گشت . هر كه شما را انكار كرد ، ناكام شد و آن كه از شما جدا شد ، گم راه گرديد . آن كه به شما توسّل جُست ، رستگار شد و آن كه به شما پناه آورد ، ايمنى يافت . آن كه شما را تصديق كرد ، در سلامت است و آن كه به دامان شما آويخت ، هدايت شد . هر كه راه شما را بپويد ، بهشت ، جايگاه اوست و آن كه به مخالفت با شما برخيزد ، آتش ، قرارگاه اوست . هر كه به انكار شما برخيزد ، كافر است و آن كه با شما پيكار جويد ، مشرك است و آن كه شما را رد كند ، در پست ترين مكان دوزخ است . گواهى مى دهم كه مقام شما در گذشته ، از آنِ شما بوده و اكنون نيز براى شما باقى مانده است . روان ها ، پرتو وجود و فطرت شما ، همگى از يك جنس اند : پاك و پاكيزه اند و هر كدام ، از ديگرى پديد آمده است . خداوند ، شما را نورهايى آفريد و در عرشِ خود ، محيط ساخت تا اين زمان كه بر ما به خاطر وجود شما ، منّت گذاشت . آن گاه ، شما را در خانواده اى قرار داد كه مقامى رفيع دارند و به ذكر خدا در آن جا فرمان داد و درود ما را بر شما قرار داد و دوستى مان با شما را ويژه ما كرد تا سرشتمان خوش و جان هايمان پاك و روحمان پاكيزه گردد و گناهانمان ، بخشيده شود. پس ما در پيشگاه خدا ، به لطف و بزرگوارى شما ، مسلمان شديم و به تصديق مقام شما معترفيم . خداوند ، عالى ترين مقام بزرگواران و بلندترين منزلت مقرّبان و رفيع ترين درجات فرستادگان خود را به شما تفويض كرد ، تا بِدان حد كه هيچ كس را ياراى پيوستن به شما و برترى جستن از مقام شما و پيش تر رفتن از شما و طمع ورزى به موقعيت شما نيست . هيچ مَلَك مقرّب و هيچ پيامبر فرستاده شده اى ، و هيچ صدّيق و شهيد و دانا و نادانى ، و هيچ فرومايه و بلندپايه اى ، و هيچ مؤمن صالح و گنهكار پليدى ، و هيچ ستمگر سركش و شيطان عصيانگرى ، و نيز خلق هايى كه گواه اين ادّعايند ، هيچ كدام را چاره اى جز اين نيست كه در برابر بزرگى كار و موقعيت عظيم و درخشندگى كامل پرتو و درستى منزلت و پا بر جايى مقام و افتخار جايگاه شما نزد خدا ، سرِتعظيم و تصديق ، فرود آورد . پدر و مادر و اهل و دارايى و خانواده ام فداى شما باد ! خداوند و همه شما را شاهد مى گيرم كه بر خود شما و بر همه آنچه آورده ايد ( / بِدان ايمان آورده ايد ) ، گرويده ام و به دشمنانتان و همه آنچه بر آن كفر مى ورزيد ، كافرم . به مقام شما ، آگاهم و از گم راهى مخالفانتان ، مطّلعم . خودتان و دوستانتان را دوست دارم و دشمنانتان را دشمن مى دارم . با كسى كه با شما در آشتى باشد ، در آشتى ام و با كسى كه با شما بجنگد ، در جنگم . هر چه را ثابت بدانيد ، ثابت مى شمارم و هر چه را باطل ببينيد ، باطل مى دانم . مُطيع فرمان شما ، عارف به حقّ شما ، اعتراف كننده به فضل شما ، فراگيرنده از دانش شما و زير چتر پنهانِ شما هستم . به [ حقّانيت ] شما ، اقرار دارم و تصديق كننده رجعتتان هستم . منتظر ولايت شما ، در آرزوى حكومت شما ، فراگيرنده گفتار شما ، عامل به فرمان شما ، دست به دامن شما ، زيارتگر و پناه آور و رو كننده به قبور شما هستم . شما را وسيله شفاعت و تقرّب خود به خداوندت و پيشاپيشِ حوائج و خواسته هايم و هر قصدم ، در هر حال و هر كار خود ، قرار مى دهم . به اسرار نهان و آشكار ، و شاهد و غايب ، و اوّل و آخر شما ، ايمان دارم و همه اين عقايد را به شما مى سپارم . به حقيقت ، تسليمم . قلبم در مقابل شما ، رام است و عقيده ام ، پيروى كننده شماست و آماده يارى شما هستم . تا آن گاه كه خداوند ، دين خود را به دست شما زنده كند و شما را براى روزهاى خود (ايّامُ اللّه ) ، باز گردانَد و عدل خود را با ظهور شما بگسترد و شما را در پهنه زمين ، قدرت بخشد ، من با شما و همراه شما هستم ، نه با ديگران . به شما گرويدم و اوّل و آخرتان را يكسان ، به ولايت برگزيدم و از دشمنانتان و از بُت و طاغوت و شيطان ها و احزاب ستمگر ، كه بر شما ستم كرده اند ، حقّ شما را انكار نموده اند ، از ولايت شما خارج شده اند ، ارثتان را غصب كرده اند ، در حقّانيت مقامتان به ترديد افتاده اند و از راه شما منحرف گشته اند ، دورى مى جويم . از هر دوستى ، جز شما ، و از هر فرمان روايى ، غير از شما ، و از همه رهبرانى كه مردم را به سوى آتش خدا مى خوانند ، بيزارم . خداوند ، تا زنده ام ، مرا بر دوستى و محبّت و دين شما ثابت بدارد و بر اطاعت اوامرتان ، توفيق دهد و شفاعت شما را نصيبم نمايد و مرا از بهترين دوستانتان ، از كسانى كه از آنچه بِدان خوانديد ، پيروى كردند ، قرار دهد ، و مرا از آن كسانى قرار دهد كه در پى آثار نيك شما مى رود و راه شما را مى پويد و به رهبرى شما ، ره مى پويد و در جمع شما ، محشور مى شود و در رجعت ، با شما باز مى گردد و در دولت شما ، به حكومت مى رسد و به زندگى در آسايش شما مفتخر مى شود و در روزگار شما ، فرمان روايى نيرومند مى شود و چشمش در آينده ، به ديدار شما ، روشن مى گردد . پدر و مادر و خاندان و جان و مالم ، فداى شما باد ! هر كه خدا را طلب كند ، از دوستى شما آغاز مى كند ، و هر كه يگانگى اش را بستايد ، از شما مى پذيرد ، و هر كه آهنگ او كند ، به شما روى مى آورد . اى بزرگواران ! مرا ياراى شمارشِ ثناى شما نيست و با ستايش ، به حقيقتِ بزرگى شما نمى توانم رسيد . ستايش شما ، مرتبه شما را بيان نمى كند . شما ، فروغ پاكان ، راه نماى نيكان و حجّت هاى خداييد . او به خاطر شما ، درِ آفرينش را گشوده است و به خاطر شما نيز آن را به پايان مى رسانَد . براى شماست كه باران را فرود مى آوَرَد و آسمان را همچنان نگاه مى دارد تا بر زمين ، سقوط نكند ، مگر به فرمان او. اندوه را براى شما از دل مردم مى زُدايد و پريشانى را برطرف مى سازد . هر آنچه فرستادگانش آوردند و فرشتگانش نازل كردند ، همه در نزد شماست ، و روح الأمين (جبرئيل عليه السلام ) ، بر جدّ شما فرود آمده است . و اگر زيارت امير مؤمنان عليه السلام است ، [به جاى جمله آخر] بگو : و روح الأمين ، به برادرت فرود آمده است . خداوند ، به شما چيزى داده كه به هيچ يك از جهانيان ، نداده است . هر شرافتمندى پيش شَرَف شما سر فرود آورد و هر گردنكشى براى اطاعت از شما ، تسليم شد . هر زورمندى ، به بزرگوارى شما ، فروتن گشت و همه چيز ، در برابر شما ، كوچكى نمود . زمين ، از پرتو شما روشنى يافت و رستگاران ، به دوستى شما ، رستگار شدند و به بهشت ، راه يافتند و آن كسان كه ولايت شما را انكار كردند ، خشم خدا را بر انگيختند . پدر و مادر و جان و خاندان و مالم ، فداى شما باد ! ياد شما بر زبان ذكرگويان ، و نام هاى شما در ميان نام ها ، و پيكرهاى شما در ميان پيكرها ، و روان هاى شما در ميان روان ها ، و نفْس شما در ميان نفْس ها ، و آثار شما جلوه گر در ميان اثرها ، و قبرهاى شما در ميان قبرهاست ؛ امّا چه شيرين است نام هايتان ، و چه بزرگ است روان هاتان ، و چه بلند است مقامتان ، و چه عظيم است پايگاهتان ، و چه پا بر جاست پيمانتان ، و چه راست است وعده تان ! سخن شما ، روشنگر ، فرمان شما ، راه نما ، اندرز شما ، پرهيزگارى ، كار شما ، نيكى ، عادت شما ، نكوكارى ، و خوى شما ، بزرگوارى است و مقام شما ، بر حق و راستى و مدارا ، استوار است . گفتارتان ، دستور حتمى است و رأيتان ، مبتنى بر دانايى ، بردبارى و دورانديشى . هر گاه سخنى از نيكى به ميان آيد ، شما در صف نخستين و شالوده و سرآغاز و شاخه و معدن و پايگاه و سرانجام آنيد . پدر و مادر و جان و خاندان و مالم فداى شما باد ! چگونه بزرگوارى شما را وصف كنم و آزمون هاى نيكويى را كه بر شما رفته است ، بر شمارم؟ با وجود شما ، خدا ما را از ذلّت ، رهايى داد و اندوه هاى جانكاه ما را برطرف ساخت و از ورطه مرگ و از آتش [ دوزخ ] ، نجاتمان داد . پدر و مادر و جانم فداى شما باد ! با دل بستگى به شما بود كه خداوند ، حقايق دين را به ما آموخت و فسادهايى را كه در دنياى ماست ، اصلاح نمود و به موهبت دوستى شما ، كلمه[ ى توحيد ] به حدّ كمال خود رسيد و نعمت ، افزايش يافت و پراكندگى ، به همبستگى بدل گرديد . به موهبت دوستى شما ، عبادات واجب ما پذيرفته مى شود . خداوند ، دوستى شما را بر همگان ، واجب نمود و پايگاه عالى، مقام شايسته، منزلت رفيع، جلالت قدر و شفاعت مقبول ، براى شماست . پروردگارا ! به آنچه نازل فرمودى ، ايمان آورديم و از فرستاده ات ، پيروى كرديم . پس نام ما را در زمره گواهان ، ثبت فرما و دل هايمان را پس از آن كه هدايت كردى ، به باطل ، متمايل مساز و از سوى خود ، رحمت عنايت فرما ، كه تو بسيارْ بخشنده اى . منزّهى پروردگار ما و به راستى ، وعده پروردگار ما ، قطعى است ! اى ولىّ خدا (/ اى اولياى خدا) ! همانا ميان من و خدا ، گناهانى است كه جز با خشنودى شما ، آن گناهان ، زدوده نخواهند شد . پس سوگند به آن كه راز خود را به شما سپرده و امر بندگان خود را به شما وا گذاشته و اطاعت از شما را با اطاعت از خود ، قرين ساخته است ، براى من از خدا آمرزش بخواهيد و در پيشگاهش شفاعت كنيد . من ، فرمان بُردار شمايم كه فرمان بُردارى شما ، اطاعت از خداست و آن كه از شما نافرمانى كند ، خدا را نافرمانى كرده است. هر كه شما را دوست بدارد ، خدا را دوست داشته است و هر كه شما را دشمن بدارد ، با خدا دشمنى كرده است . خدايا ! اگر شفيعانى نزديك تر به تو از محمّد و خاندان برگزيده او ، آن پيشوايان نيكوكار ، مى يافتم ، آنان را شفيع خود قرار مى دادم . سوگند به حقّى كه آنان در پيش تو دارند ، از تو مى خواهم كه مرا در زمره شناسندگان ايشان و حقّ ايشان ، قرار دهى ؛ در زمره كسانى كه از شفاعت ايشان بهره مندند ، كه تو مهربان ترينِ مهربانانى . و درود خدا بر محمّد و خاندان او باد ! خداوند ، ما را بس است و بهترين كارساز است . هنگام بازگشت [ و خداحافظى ] بگو : سلام بر شما ، اى خاندان نبوّت ؛ سلام خداحافظى ، امّا نه از سرِ ملالت يا نفرت ، و رحمت و بركات خدا نثارتان باد ـ كه تو ستوده و بزرگى ـ ؛ سلامِ دوستى كه از شما ، روى گردان نيست و شما را با كسى ، عوض نمى كند و هيچ كس را بر شما ، مقدّم نمى دارد و از شما ، كناره نمى گيرد و به نزديك شدن به شما ، بى رغبت نيست ! خداوند ، آن را آخرين زيارت قبرهايتان و آمدن به مرقدهايتان قرار ندهد . درود بر شما ! و خداوند ، مرا در زمره شما محشور كند و بر حوضتان در آورد و از حزب شما ، قرار دهد و از من ، خشنودتان سازد و در دولت شما ، جايم دهد و در رجعتِ شما ، زنده ام كند و در روزگارتان ، مرا مُلك دهد و كوشش من را با شما سپاس بگزارد و از گناهم با شفاعت شما ، در گذرد و از لغزشم با محبّت شما ، در گذرد و درجه ام را با دوستى شما ، بالاتر ببرد و با طاعت ��ما ، شرافتم بخشد و به هدايت شما ، عزيزم بدارد و مرا از كسانى قرار دهد كه رستگار و كامياب و با دست پُر و سلامت و در آسايش و بى نياز و دست يافته به رضايت و لطف و كفايت خداوند ، باز مى گردند ، به برترين گونه اى كه يكى از زائران ، وابستگان ، دوستداران و شيعيان شما باز مى گردد . خداوند ، بازگشت دوباره و دوباره را تا هر گاه كه خداوند ، مرا باقى مى گذارد ، روزى ام كند ، با نيّتى درست و ايمان و پروا و خشوع و روزىِ گسترده و حلال و پاك . خدايا ! اين را آخرين زيارت و يادكرد من از ايشان و درود فرستادن بر آنان ، قرار مده ، و آمرزش و خير و بركت و نور و ايمان و اجابت نيكو را براى من ، واجب بگردان ، همان گونه كه براى دوستانت ـ آن دوستانى كه عارف به حقّ ايشان اند ـ واجب كردى ؛ آنان كه اطاعت ايشان را واجب دانستند ، به زيارت آنان ، راغب اند ، و تقرّب جويان به تو و ايشان اند . پدر و مادر و جان و خانواده و دارايى ام ، فداى تو باد ! به من نيز بينديشيد و مرا جزو حزبتان كنيد و در شفاعتتان ، وارد كنيد و پيش خداوندتان ، ياد آوريد . خدايا ! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و سلام مرا به جان ها و پيكرهايشان برسان . سلام و رحمت و بركات خدا بر شما باد ! و خدا بر سَرور ما محمّد و خاندانش درود و سلامِ فراوان بفرستد ! و خداوند ، ما را كافى است . او بهترينِ كفايت كنندگان است» .