نقد و بررسى ديدگاه مخالفين در مسائل اعتقادى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣١

درس ششم: شبهات براهمه پيرامون نبوت‌ شبهه هايى كه براهمه «١» براساس آن نبوت را انكار كرده اند و حتى آن را از محالات عقلى به حساب آورده اند، عبارت است از امور زير كه ما آنها را باپاسخ هر يك مى آوريم:
شبهه اوّل‌ تعليمات پيامبر از دو حال بيرون نيست: يا موافق عقل است يا مخالف آن، چنانچه موافق عقل باشد نيازى به تعليمات او نداريم؛ زيرا عقل ما خود قادر به درك و رسيدن به آن مى باشد و چنانچه مخالف عقل باشد، پذيرفتن آن تعليمات، سزاوار مقام انسانيت نيست؛ چراكه پذيرش خلاف عقل، تجاوز از حدود انسانيت و ورود در حريم حيوانيت است.
پاسخ:
الف: برخى از تعاليم پيامبران درباره مسايلى است كه قابل دسترسى و درك عقل نيست، در عين حالى كه عقل با آن تعاليم مخالفتى ندارد مانند وجود فرشتگان، كيفيت بهشت و دوزخ.
ب: برخى ديگر از تعاليم انبيا را عقل بطور اجمال درك مى كند و به درستى آن حكم مى كند امّا راهى براى بيان جزئيات و تفصيل آنها ندارد امّا انبيا به بيان تفصيلى و مشروح آنها مى پردازند. مثل اين كه عقل حكم مى كند كه بايد در برابر منعم كرنش و تواضع كرد، نيز مى توان با دليل عقلى وجود خدا و منعميت او را ثابت كرد امّاعقل به كيفيت اين كرنش نظرى ندارد. انبيا چگونگى عبادت و نيايش رابيان مى كنند.
ج: نوع سوم امورى است كه عقل مى تواند آنها را درك كند، در صورتى كه دچار خطا و اشتباه نشود؛ انبيا با جلوگيرى از عواملى كه منشأ خطا براى انسان است و با بيان موارد اشتباه براى آنان، انسانها رايارى مى دهند تا اگر بخواهند، بتوانند به سر منزل مقصود برسند. مثل اين كه عقل مى‌تواند مصاديق عدل و ظلم را تشخيص دهد اگر در تشخيص ملاكات واقعى اشتباه نكند.