نقد و بررسى ديدگاه مخالفين در مسائل اعتقادى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٨

پاسخ:
هر چند در نگرش ظاهرى، امور جهان به دو دسته نيك و بد، تقسيم مى گردد، ولى با تأمّل دقيق، روشن مى گردد كه هيچ گونه بدى در نظام آفرينش وجود ندارد؛ آنچه هست خير است و نظام موجود، نظام احسن است كه هر چيزى به جاى خويش نيكوست و شرور و بديها، موجودات واقعى نيستند، تا به آفريننده و مبدئى نيازمند باشند، بلكه يا امر عدمى هستند يا منشأ نابودى و فقدان مى باشند.
توضيح اينكه بدى و شر يا امرى عدمى است يا نسبى است؛ اگر نادانى، فقر، مرض، ناتوانى و ... بدبشمار مى آيند، هر كدام نشان فقدان درجه اى از كمالند، نه اين كه اينها درجه اى از وجود بشمار آيند. به عبارت ديگر نادانى، فقدان يك امر وجودى به نام «علم» است، بيمارى فقدان يك امر وجودى به نام «صحّت» وسلامتى است، ناتوانى فقدان درجه مطلوبى ازتوانايى است كه امر وجودى است.
همچنين ما موجوداتى را نقد و بررسى ديدگاه مخالفين در مسائل اعتقادى ٣٣ پاسخ ص : ٣٣ منشأ شر مى شناسيم، مانند درندگان، گزندگان، ميكربها، وجود اين موجودات در نظام طبيعت خير است؛ اگر اين موجودات نباشند، آفرينش موجودات ناقص محسوب مى شود. اينها مانند درندگان و گزندگان يا موجب كنترل ومحدود شدن طبيعى ساير حيوانات سودمند مى شوند كه اگر آنها محدود نشوند، زندگى را بر ساير موجودات تنگ و دشوار مى‌سازند، يا مانند ميكربها مايه تحرك بدن انسان و حيوان و رشد وقوت و قدرت آن مى گردند؛ بدن انسان با وجود ميكربهاست كه از خود واكنش نشان مى دهد و رشد و قوت مى يابد. اگر ميكربها نباشند، انسان كوتاه قد، لاغر، زرد و پژمرده باقى مى ماند. البته در اين كشاكش گاهى ميكربها غالب مى شوند ومنشأ بروز بيماريها نيز مى گردند. حكمت آفرينش بسيارى از موجودات نيز بر ما پوشيده است. بنابراين بدى و شر موجودات نسبى است؛ در مقايسه با تمايلات ما شر محسوب مى شوند و نه در واقع وجودشان. با اين حساب از چشم گوسفندان و مرغها و ماهيها و گياهان و ميوه ها، موجودى شرتر از انسان وجود ندارد؛ آيا اين قضاوت پسنديده است؟! پس موجودات اين عالم به گونه اى با هم مرتبطند تا جايى كه آنها راهمانند موجود واحدى قرار داده است و آنها لوازمى نيز دارند كه اصل هستى آنها مخلوق است،