امام رضا (ع) از نظر علمى به آن مقام والا و بى‌نظير دست يافته، تنها در سايه بندگى خدا و پرهيزگارى و رعايت حدود الهى بوده است. پيش از اين، رهنمود بسيار ارزنده آن حضرت به برادرش زيد را ياد آور شديم «١» كه فرمود:
«يا زَيْدُ اتَّقِ اللَّهَ فَانَّهُ بَلَغْنَا مابَلَغْنا بِالتَّقْوى» «٢» اى زيد، از خدا بترس! ما به هر مقامى دست يافته‌ايم در سايه تقوا بوده است.
مردى به امام رضا (ع) گفت: سوگند به خدا، بر روى زمين از نظر پدر، كسى گرامى‌تر از شما نيست. امام فرمود:
«التَّقْوى‌ شَرَّفَتْهُمْ وَ طاعَةُ اللَّهِ احْظَتْهُمْ» «٣» پرهيزگارى، آنان را بزرگوار و گرامى داشته و طاعت خداوند ايشان را صاحب مقام كرده است.
مرد ديگرى به او گفت: سوگند به خدا، تو بهترين مردم هستى! امام (ع) فرمود:
«لا تَحْلِفْ يا هذا! خَيْرٌ مِنى مَنْ كانَ اتْقى‌ لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ اطْوَعَ لَهُ. وَاللَّهِ ما نُسِخَتْ هذِهِ الْآيَةُ: وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا انَّ اكْرَمَكُمْ عِنْدَاللَّهِ اتْقيكُمْ» «٤» فلانى! سوگند ياد نكن. بهتر از من كسى است كه تقوايش بيشتر و نسبت به خداوند فرمانبردارتر باشد. به خدا سوگند، اين آيه نسخ نشده است: «و شما را تيره‌ها و قبيله‌ها قرار داديم تا يكديگر را بشناسيد؛ گرامى‌ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست».
مى‌بينيم امام (ع) در هر سه مورد، اساس همه موفقيتها، پيشرفتها و كمالات را تقوا و طاعت و بندگى خدا مى‌داند و با صراحت مى‌فرمايد: اگر ما به مقامى رسيده و به كمالى دست يافته‌ايم در پرتو تقوا بوده است، و اين يك اصل كلّى و عمومى است. ما هم اگر بخواهيم موقعيت و منزلتى نزد خداوند پيدا كنيم و چشمه سارهاى علم و حكمت در سرزمين دل و زبانمان به جريان بيفتد راهى جز تقوا پيشگى و اطاعت و بندگى خدا نداريم.