زمينه شعر عاشورا از وجاهت خاصّى برخوردار است، متأسّفانه اثر منظوم ماندگارى تا ظهور محتشم كاشانى (متوفّى ٩٩٦ ه. ق) در تاريخ شعر آيينى به ثبت نرسيده است.
تركيب‌بند فاخر و ماندگار محتشم، روح تازه‌اى در كالبد شعر ماتمى دميد و تا قرن‌ها الهام‌بخش شعراى آيينى در آفرينش مراثى عاشورا بود كه در بخش «پيشينه شعر عاشورا در زبان فارسى» مورد بررسى قرار گرفته است. هر چند در تركيب‌بند محتشم نيز حضور كمرنگ مفاهيم ارزشى عاشورا را شاهديم و با تعابيرى نه چندان در خور روبه‌رو هستيم. با اقبال فراگير شعراى فارسى زبان به سبك اصفهانى (: هندى) و پرداختن معدودى از آنان به شعر ماتمى و مناقبى در حوزه شعر آيينى، مضمون يابى‌ها و نازك خيالى‌هاى ناشى از اين شيوه در قلمرو شعر عاشورا نيز حضور پيدا كرد كه مى‌توانست شعر عاشورا را از «روزمرّگى» و «يكنواختى» رهايى بخشند ولى با مخالفت بانيان نهضت بازگشت ادبى، شعر عاشورا نيز به سرنوشت ساير انواع شعر فارسى گرفتار آمد و «تقليد» و «تكرار» جايگزين «مضمون گرايى» و «نازك انديشى» شد.
مرثيه شيواى صائب تبريزى (١٠٨١- ١٠١٦)، قصيده فاخر واعظ قزوينى (١٠٩٠- ١٠٢٧)، تركيب چهارده بندى ملّا عبدالرّزّاق لاهيجى (فياض) (١٠٥١ يا ١٠٧٢) و تركيب هفت بندى شيخ محمّد على حزين لاهيجى (١١٨١- ١١٠٣) در رثاى سالار شهيدان و شهداى كربلا عليهم السلام نمونه‌هايى ممتاز از شعر عاشورا در سبك اصفهانى (: هندى) به‌شمار مى‌رود.
با رواج «شيوه ساده‌نويسى» به دنباله «نهضت بازگشت ادبى» توسّط