شكوه شعر عاشورا - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٣٢

(١٢١٢- ١٢٦٠) كه به مدّت ده سال به طول انجاميد (: از ١٢١٨ تا ١٢٢٨) كه به خاطر بى كفايتى كارگزاران حكومتى و سازش پنهانى دولت انگليس با دولت با روس در اروپا، به شكست قطعى ايران انجاميد و عهدنامه ننگين گلستان را بر كشور ايران تحميل كرد. «١»
٤- دوره دوّم جنگ‌هاى ايران و روس كه مدّت دو سال به درازا كشيد (از صفر ١٢٤٢ تا شوّال ١٢٤٤) و حاصل آن، امضاى معاهدات تركمانچاى بود.
به موجب معاهدات ننگين گلستان و تركمانچاى ايالات حاصلخيز بسيارى از ايران به خاك روسيّه ضميمه شد و به موازات آن، امتيازات گمركى و بازرگانى بيشمارى نيز به دولت روس داده شد كه احساسات مردم غيور و آزاده ايران را جريحه دار كرد تا جايى كه به فتواى علماى دينى، گروهى از مردم سلحشور عراق عرب، اصفهان و تهران براى جهاد با كفّار، عازم آذربايجان شدند و عبّاس ميرزا را در مظانّ سازش با روسيّه و مخالفت با جهاد و عدم اطاعت از علماء قرار داد، و هنگامى كه گرى‌بايدف روسى به عنوان نماينده رسمى و تامّ‌الاختيار دولت روسيّه براى اجراى قسمتى از مفاد عهدنامه تركمانچاى به تهران آمد و دستور داد تا همسران گرجى دولتمردان قاجار را جهت عزيمت به گرجستان به سفارت روس ببرند، ميرزا مسيح مجتهد از علماى مورد احترام اهالى تهران فتواى قتل گرى‌بايدف را صادر كرد و مردم مسلمان و متديّن تهران، او را به اتّفاق هشتاد نفر از ياران و همكارانش به قتل رسانيدند و سرانجام با تبعيد ميرزا مسيح مجتهد به نجف اشرف- كه ظاهراً به قصد زيارت‌