عمل تا قرون بعدى همچنان بيت‌المقدس قبله است. آنجا دست به دعا بلند و «لسان صدقٍ فى الآخرين» از خدا مى‌خواهد. اين دعاى پر رمز و رازى است: «لسان صدق» در «آخرالزمان!» خداوند كه وعده استخلاف بندگان صالح را توسط بنى اسرائيل دنبال مى‌كرد و آنها را فضيلت‌ها بخشيده بود به علت نافرمانى‌ها و عهدشكنى، عهد خويش را از آنها برمى‌دارد. آخرين پيامبر خدا در اين قوم- عيسى (ع)- احساس كفر در آنها مى‌نمايد و خداوند از جمله به او وعده مى‌دهد كه كافران از بنى‌اسرائيل تا قيامت زبون و زير دست قرار گيرند.[١]

اگر فرداى تاريخ را نمى‌ديديم كار خليل‌الرحمان در چند قرن قبل عبث و لغو جلوه مى‌كرد، اما اينجا آن استراتژى- عمارت كعبه و قرار دادن نسل اسماعيل در آنجا- كاركرد خود را نشان مى‌دهد. نبوت از شاخه اسحاقى‌اش به شاخه اسماعيلى منتقل مى‌شود. پس از مدتى طولانى، آخرين پيامبر الهى از نسل او در مكه ظهور مى‌كند كه لسان صدق توحيد ابراهيمى در آخرين و هويت مستقل دين الهى را برپا كرده، كعبه‌اى كه بناى ابراهيم است را قبله قرار مى‌دهد. اين نمونه‌اى از برنامه‌ريزى اخذ استراتژى با توجه به علم سابق الهى و سروش غيبى او براى آينده است. جالب اينكه غير از خليل خدا و اوصيائش برخى دشمنان نيز با اطلاع از اخبار غيبى در انتظار اين بعثت به آنجا كوچ كرده و حوادث بعثت آن نبى را رصد مى‌كنند، به‌طورى كه قرآن در چند جا مى‌فرمايد: «پيامبر را مى‌شناسند همانگونه كه بچه‌هاشان را»[٢].

چنين چيزى را در سيره ائمه معصومين (ع) براى تمهيد مقدمات و اخذ استراتژى براى ظهور خاتم‌الاوصيا مى‌يابيم. يك نمونه از آن زمينه‌سازى، تأسيس شهر قم است. شهر قم كه هنگام فتوحات خلفا ويران شده بود در سال ٩٤ هجرى به دست اعراب قبيله اشعرى كه مجبور شده بودند به علت عقايد شيعى خود كوفه را ترك كنند بازسازى شد. بنابراين شعبه‌اى از جامعه شيعى اوليه كوفه و قديمى‌ترين پايگاه شيعه در ايران شد كه مدت زمانى طولانى به عنوان يك كوچ‌نشين عربى ماهيت خود را حفظ كرد. با دقت در روايات و دستورات اهل‌بيت (ع) مى‌بينيم تأسيس اين‌چنينى قم يك استراتژى براى حفظ تشيع و زمينه‌سازى براى ظهور حضرت حجّت (ع) است.

اين كوچ به دستور امامان بوده و عالمانى بزرگ مثل زكريا بن آدم بدان‌جا گمارده شده، فاطمه معصومه (س) به هنگام بيمارى در ساوه دستور انتقال به قم مى‌دهد (سال ٢٠١ هجرى) تا در آنجا دفن شود. اين شهر از عصر صادقين به اين سو مورد تمجيد واقع مى‌شود «آشيانه اهل‌بيت» «حرم اهل‌بيت» «مصون از گزند جباران» و ده‌ها تعابير اينچنينى.

از بخش ديگر اخبار، اين استراتژى كشف مى‌شود آنجا كه در وجه تسميه قم- به عربى يعنى: قيام كن- مى‌فرمايد:

اهل آن با حضرت قائم (عج) قيام كرده، او را يارى مى‌كنند.

در آخرالزمان علم از كوفه كوچ مى‌كند و در شهرى به نام قم سر در مى‌آورد و معدن علم و فضل مى‌شود به طورى كه مستضعفى در دين در تمام زمين باقى نمى‌ماند و اين نزديك ظهور قائم ماست.[٣] و پس از احياى قم با تركيب شيعى و گماردن عالمان برجسته و تشويق خاصان شيعه به سكونت در آن براى ساختن پايگاهى مهم در آخرالزمان است كه اگر از نگاه متجزّى و بريده به روايات به نگاه جامع و مرتبط روى آوريم به خوبى خود را هويدا مى‌نمايد.

اصل توجه به اخبار غيبى و پيش‌گويى‌ها سابقه درازى دارد. وقتى خليفه دوم، شام را فتح كرد از جمله به تفحص درباره دجال پرداخت. آيت‌الله العظمى حكيم هم از امام موسى صدر خواست تا در سوريه درباره سفيانى تحقيق نمايد ... اما عجيب اينكه اين‌گونه كارها در چشم مى‌آيد اما مواجهه استراتژيك برخى از بزرگان دين با اخبار آخرالزمان به چشم نيامده و هرگز تئوريزه نشده‌اند.

حكم ميرزاى شيرازى درباره تحريم تنباكو يك مواجهه كاملًا استراتژيك است كه ريشه در فردانگرى دارد. اولًا به جاى واژگان فقهى واجب و حرام از واژگان كلامى- اعتقادى استفاده مى‌كند. ثانياً مستقيماً بر سر اعتقاد به مهدويت دست مى‌نهد. نه تنها نفرمود: اليوم استعمال توتون و تنباكو حرام و گناه نابخشودنى است. بلكه حتى نفرمود: استعمال آن در حكم جنگ با اسلام و رسول‌الله است. بلكه فرمود: «در حكم محاربه با امام زمان (عج) است». اين حكم يك پيش‌فرض كلامى تاريخى معلوم دارد. چه نسبتى است ميان تسلط اجنبى‌ها بر اقتصاد ايران شيعى با محاربه با امام عصر (عج)؟! پاسخ به اين پرسش فراتر از «تطبيق قاعده نفى سبيل» بر مورد است و لاجرم موقعيت ايران شيعى در قبال نصرت حضرت ولى عصر (عج) را پيش مى‌آورد. همچنين وقتى امام خمينى (ره) مسئولان جمهورى اسلامى را توجه مى‌دهد كه «انقلاب ما محدود به ايران نيست انقلاب مردم ايران نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمدارى حضرت حجت- ارواحنا فداه- است»،[٤] يك تبيين استراتژيك ارائه مى‌دهد. ايشان در دنباله مسئولان را تكليف مى‌فرمايد: «مسائل اقتصادى و مادى اگر لحظه‌اى مسئولان را از اين وظيفه‌اى كه بر عهده دارند منصرف كند خطرى بزرگ و خيانتى سهمگين را به دنبال دارد بايد دولت اسلامى تمام سعى و توان خود را در اداره هر چه بهتر مردم بنمايد و اين بدان معنا نيست كه آنها را از اهداف عظيم انقلاب كه ايجاد حكومت جهانى اسلامى است منصرف كند».[٥] خطر بزرگ و خيانت سهمگين چيست؟ آيا در حدّ تخلف از قوانين راهنمايى حرام است؟ يا آن هنگام استراتژيك اين وظيفه زمينه‌سازى را موجب شده و تخلف از آن خيانت به آرمان الهى و آرزوى اولياى الهى تلقى شده است تئوريزه كردن اين نگاه امروز يك ضرورت حياتى است.

١- ٣. دو بايسته مهمّ استراتژيك براى ظهور

براى يافتن استراتژى كارآمد جهت مواجهه با ظهور