زمان (ع) در عصر غيبت و هم چنين افضليت امام زمان (ع) بر ديگر ائمه (ع)، از نراقى پرسش شده، و نراقى با استناد به آيات و روايات، به اين سؤالات پاسخ داده است.

در اينجا يكى از اين دو سؤال مذكور را، كه امروزه نيز مورد توجه و سؤال مؤمنان و شيعيان است، از كتاب مسايل و رسايل، استخراج و بدون هيچ گونه تصرفى تقديم ارباب معرفت مى داريم.

ناگفته پيداست كه ما در اين باره مديون مصحح محترم كتاب مسايل و رسايل هستيم كه زحمت طاقت فرساى قرائت نسخه هاى كتاب و تصحيح و استخراج مصادر را به عهده گرفته، و زمينه انتشار اين كتاب گرانسنگ را فراهم آورده اند.

شايان ذكر است كه مسئله اول؛ يعنى جواز يا حرمت ذكر نام امام زمان (ع) از جمله مسايلى است كه پيوسته مورد بحث بين دانشمندان شيعه بوده است. در اين باره عالم فرزانه محمد باقر بن محمد حسينى استرآبادى معروف به ميرداماد (متوفا به ١٠٤٠ ق.)، كتاب شرعة التسميه‌[١] را نگاشت و در آن حرمت ذكر نام امام زمان (ع) را در زمان غيبت اثبات نمود. پس از آن محدث جليل شيخ محمدبن حسن عاملى مشهور به شيخ حر عاملى (متوفا به (١١٠٤ ق.) كتاب كشف التعميه فى جواز التسميه‌[٢] را تأليف، و در آن جواز ياد كردن نام مبارك آن حضرت را، اثبات نموده است.

نراقى در اين جواب، ابتدا احاديث وارد شده در موضوع را ذكر نموده و پس از بررسى آنها نتيجه مى گيرد كه مضمون و دلالت اين اخبار حرام بودن ذكر نام آن حضرت را دارند و عنوان مى كند كه علماى بزرگ شيعه مانند شيخ صدوق و مرحوم كلينى و فيض كاشانى نيز همين نظر را داشته اند. با هم متن سؤال و جواب نراقى را در اين زمينه مى خوانيم:

سؤال: در بعضى از كتب شيعه مذكور است كه در زمان غيبت حضرت صاحب الامر (ع) نام مبارك يا كنيه آن جناب را بردن خوب نيست، و نهى وارد شده، سبب چيست؟

جواب: بلى، در اين خصوص احاديث معتبره به حد استفاضه، بلكه به نزديك تواتر معنوى وارد شده، و ما در اينجا چند حديث را ذكر و بعد از آن حقيقت حال را بيان مى كنيم.

اول: روايت داود بن قاسم جعفرى است كه در كتاب كافى مروى است از حضرت امام على نقى (ع) كه فرمود:

الخلف من بعدى الحسن ابنى، فكيف لكم بالخلف من بعد الخلف؟ فقلت: ولم جعلنى اللّه فداك؟ لأنّكم لاترون شخصه، ولا يحلّ لكم ذكره باسمه، فقلت له: فكيف نذكره؟ فقال قولوا الحجّة من آل محمد، صلى اللّه عليه وآله.

جانشين پس از من پسرم حسن است. چه [اوصافى‌] پس شما با جانشين جانشينم چگونه خواهيد بود؟

پرسيدم: چطور، به فدايتان شوم؟ فرمودند: چون او را نخواهيد ديد و مجاز به بردن نام او نيستيد. پرسيدم: پس چگونه از ايشان ياد كرده و نام ببريم؟ فرمودند: بگوييد حجت آل محمد (ص).[٣]

دوم: صحيحه ابن رئاب از حضرت امام صادق (ع) مرويه در كافى، و در كتاب كمال الدين كه فرمودند:

صاحب هذا الأمر لايسمّيه باسمه إلّا كافر.

[نام صاحب اين امر را تنها كافر بر زبان مى راند].

سوم: مؤثقه ريّان بن صلت از حضرت امام رضا (ع) مرويه در كافى نيز:

يقول و سئل عن القائم: فقال لايرى جسمه ولا يسمّى اسمه.

[از او درباره قائم پرسيده شد. فرمود: جسمش ديده نمى شود و نامش برده نمى شود].

چهارم: صحيحه عبداللّه بن جعفر حميرى مرويه در كافى نيز، و حديث طويل آن است، و در آن سؤال شده است از حضرت امام حسن عسكرى (ع) كه مطالبى دارم از كه سؤال كنم؟ فرمود: عمرى و پسر او كه اين دو ثقه و امينند. پس راوى مى گويد كه سؤال كردم از شيخ بزرگوار جليل عمرى وكيل حضرت صاحب الامر (ع) كه:

أنت رأيت الخلف من بعد ابى محمد، عليه السلام؟ فقال: إى واللّه و رقبته مثل ذا، و أومأبيده، فقلت له: فبقيت مسألة واحدة، فقال لى: هات. قلت: والإسم؟ قال: محرّم عليكم أن تسألوا عن ذلك، ولا أقول هذا من عندى، فليس لى أن أحلّل ولا أحرّم، ولكنّه عنه، عليه السلام. فإنّ الأمر عند السّلطان أنّ أبا محمّد مضى ولم يخلف ولدا- الى أن قال:- و إذا وقع الإسم وقع الطلب، فاتّقوا اللّه وأمسكوا عن ذلك.

[آيا جانشين ابومحمد عليه السلام را ديده اى؟ گفت: آرى به خدا و گردنش چنين بود و با دست اشاره كرد. به او گفتم: يك مسأله ديگر هم باقى مانده است. گفت: بپرس. گفتم: نام ايشان؟ گفت: بر شما حرام است كه از آن بپرسيد و اين را از جانب خودم نمى گويم، چرا كه در شأن من حلال و حرام كردن امور نيست و اين مطلب از خود ايشان است. امر چنين بر سلطان مشتبه شده كه امام عسكرى (ع) بدون فرزند از دنيا رفته است ... وقتى كه اسم معلوم شود طلب به دنبالش مى آيد پس تقواى الهى پيشه كرده و از آن چشم پوشى كنيد].

پنجم: روايتى كه شيخ صدوق به سند متصل در كتاب كمال الدين و تمام النعمة از عبداللّه بن أبى يعفور روايت نموده كه مى گويد: از حضرت صادق (ع) سؤال كردم:

فقلت: يا سيّدى و من المهدى من ولدك؟ فقال: الخامس من ولد السابع، يغيب عنكم شخصه، ولا يحلّ لكم تسميته.

[گفتم: سرورم؛ مهدى كدام فرزند شماست؟