تحفة الأحباب (شرح فارسی بر تشريح الافلاك شیخ بهائی) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٦ - شرح

آنها در رسائل مختصرى چون اين رساله شايسته و سزاوار نمى‌باشد، خداوند متعال از تمامى ايشان به حسن وجه قبول فرمايد.

شرح‌

قوله: فى الحركات و ما يتبعها: مقصود از «و ما يتبعها» اقامت، و استقامت و رجوع و امثال اينها است.

قوله: الفلك التّاسع: يعنى فلك اطلس.

قوله: تقريبا: يعنى يكدور حقيقى و تحقيقى نيست ولى دور تقريبى بآن صادق است، و جهت تقريبى بودن آن اينستكه مجموع روز و شب بر زمان دوره حركت فلك اطلس بقدر ماطلع قوسى كه كره آفتاب بحركت خاصّه‌اش بآن متحرّك است اضافه دارد.

قوله: فى خمسة و عشرين الفا و مأتى سنة: چه آنكه فلك ثوابت در هرهفتاد سال يكدرجه حركت كند لاجرم در هربيست و پنجهزار و دويست سال يكدوره را طىّ نمايد.

قوله: كاكثر الافلاك الجزئيّة: مقصود حوامل و خارج مركز شمس مى‌باشد و اين حركات يعنى حركت از مغرب بمشرق را حركت متوالى و غربى نيز خوانند چه آنكه بتوالى بروج اثنى عشر است زيرا ترتيب بروج از نقطه مغرب بمشرق مى‌باشد.

قوله: و لا يتحرّك الى المغرب الّا اربعة: يعنى از بين تمام افلاك فقط چهار فلك است كه حركتش غير متوالى است و باين حركت، حركت شرقى نيز مى‌گويند.

قوله: و جمعتها فى قولى الخ: مرحوم خواجه طوسى اينچهار فلك را در بيتى فارسى چنين آورده:

قوله: و حركة كلّ فلك متشابهة الخ: حركت فلكى بر دو قسم است:

حركت متشابهه كه بآن حركت بسيطه نيز گويند و حركت مختلفه.

حركت متشابهة: آنستكه نقطه متحرّك گرد مركز فلك در ازمان متساوى زواياى متساوى احداث نمايد و بعبارت ديگر كه ملّا على قوشجى آورده: