سلوك دانشجويى - محدثى، جواد - الصفحة ٧٤
اين سخن نغز از «ابن مسعود»، صحابى بزرگوار رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده است كه: «ديوانه كسى است كه درباره هر چه از او بپرسند، نظر و فتوا دهد. «نمىدانم» سپرِ انسانِ داناست».[١]
اگر پيرو مكتب امام صادق «ع» هم باشيم، اين كلام از آن حضرت است: «اذا سُئل الرَّجُلُ مِنكم عمّا لا يَعْلَمُ، فَلْيَقُلْ: لا ادْرى؛[٢] اگر از يكى از شما چيزى پرسيدند كه نمىداند، بگويد: نمىدانم».
اين آموزه و عمل به اين توصيه، «شجاعت» مىخواهد. هر كس طاقت و تابِ تحمّلِ بار سنگين «نمىدانم» را ندارد.
اين نكته از علّامه طباطبايى كه از چهرههاى پرفروغِ دانش فلسفه وعرفان و تفسير است، شنيدنى است.
يكى از شاگردان وى در خاطراتش از استاد، مىگويد:
«در طول سى سال كه افتخار درك محضر ايشان را داشتم، هرگز كلمه «من» از ايشان نشنيدم. در عوض، عبارتِ «نمىدانم» را بارها در پاسخ سؤالات، از ايشان شنيدهام، همان عبارتى كه افراد كممايه، از گفتن آن عار دارند، ولى اين درياى پرتلاطم علم و حكمت، از فرط تواضع و فروتنى به آسانى مىگفت. جالب اين جاست كه به دنبال آن، پاسخ سؤال را به صورتِ احتمال و با عبارتِ «به نظر مىرسد» بيان مىكرد.»[٣]
اين گونه مردان خود ساخته، الگوى سلوك علمىاند، آنان كه «علم»، مغرورشان نمىسازد و تواضع علمى زينت بخش حيات علمى آنان است.
كسى كه فكر كند همه چيز را مىداند و قادر به تحليل همه چيز است و در همه زمينهها آگاهى دارد و در هر موضوعى اظهار نظر مىكند و روى نظرها و ديدگاه هايش نيز جزميّت نشان مىدهد و هيچ گونه انعطافپذير نيست، علاوه بر آن كه بىظرفيتى خويش را مىشناساند، از رشد و ارتقاء به
[١] - محجة البيضاء، ج ١، ص ١٤٦
[٢] - همان، ص ١٤٧
[٣] - يادنامه علامه طباطبايى( نشريه، شماره ٤٧ حزب جمهورى)، ص ٦١