فرهنگ معارف نهج البلاغه - دشتى، محمد - الصفحة ٣٨٧ - چهارم علل سير ارتجاعى امت اسلامى
١- آماده براى نبرد با فتنهجويان ثم ليشحذن فيها قوم شحذ القين النصل خ ١٥٠ ٥ ٢- پيروان قرآن (تلاوت كنندگان قرآن) تجلى بالتنزيل ابصارهم خ ١٥٠ ٥ ٣- عمل كنندگان بتفسير قرآن و يرمى بالتفسير في مسامعهم خ ١٥٠ ٥ ٤- بهرهمند از حكمت و معارف الهى و يغبقون كاس الحكمة بعد الصبوح خ ١٥٠ ٥
سوم: شناخت گروههاى مختلف عصر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله
الف: گمراهان
١- فرو رفته در گناه به مدت طولانى و طال الامد بهم خ ١٥٠ ٦ ٢- قرار گرفته در اوج رسوائيها ليستكملوا الخزى خ ١٥٠ ٦ ٣- مستحق دگرگونى نعمتها و يستوجبوا الغير خ ١٥٠ ٦
ب: داراى ايمانى سست
١- روى آوردن به فتنهها حتّى اذا اخلولق الأجل خ ١٥٠ ٦ ٢- ترك جهاد در راه خدا و استراح قوم الى الفتن خ ١٥٠ ٦ ٣- ترك مبارزه با فتنه گران و اشالوا عن لقاح حربهم خ ١٥٠ ٧
ج: مسلمانان راستين
١- صابران بىمنّت لم يمنّوا على اللّه بالصّبر خ ١٥٠ ٧ ٢- جانبازان بى ادعا در راه حق و لم يستعظموا بذل انفسهم فى الحقّ خ ١٥٠ ٧ ٣- آماده براى آزمايشات الهى انقطاع مدّة البلاء خ ١٥٠ ٧ ٤- مبارزه آگاهانه با دشمن حملوا بصائرهم على اسيافهم خ ١٥٠ ٨ ٥- مشتاقان ملاقات با حق و دانوا لربّهم بأمروا عظهم خ ١٥٠ ٨ ٦- پندپذيرى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و دانوا لربّهم بأمر و اعظهم خ ١٥٠ ٨
چهارم: علل سير ارتجاعى امت اسلامى
عوامل سقوط فرد و جامعه