فرهنگ معارف نهج البلاغه - دشتى، محمد - الصفحة ٦٤ - دوم - مراحل تدوين
٧- قالب ريزى معانى و معارف نهج البلاغه.
كه وقت فراوانى گرفت تا برداشتها در قالب صدها و هزاران فيش تحقيقاتى، مراحل پژوهشى را گذرانده و در پرتو فهرستهاى كلّى و جزئى عرضه شود.
مدّتى اين مثنوى تأخير شد مهلتى بايست تا خون شير شد
٨- سازماندهى عناوين كلّى و جزئى.
عناوين ريز مربوط به عناوين كلّى، هر كدام در جايگاه خاص خود قرار گرفته و سيستم بحث در يك خطبه يا نامه يا حكمت نهج البلاغه از نظم منطقى قابل قبولى برخوردار است.
از اين رو در خطبهها و نامهها و حكمتهاى كوتاه، كار استخراج معانى و قالب ريزى و سازماندهى عناوين و موضوعات به گونهاى روان و آسان انجام پذيرفت كه نظم ترتيبى الفاظ نيز رعايت شد.
اما در خطبهها و نامهها و حكمتهاى طولانى كار استخراج و سازماندهى و قالب ريزى معارف نهج البلاغه، به گونهاى موضوعى و منسجمتر انجام گرفت كه يك موضوع در سراسر يك خطبه به كمال رسيد تا از هر گونه، پرگوئى و تكرار ملال آور پرهيز كنيم.
و بايد اعتراف كنيم كه:
اين همه گفتيم ليك اندر بسيج بىعنايات خدا هيچيم هيچ
اين كار عظيم، بدون توجه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به انجام نمىرسيد، و شور و عشق پديد آورندگان تداوم نمىيافت.
آرى آن اول مظلوم تاريخ اسلام خواست و توجّه كرد، و ما ابزارهاى بىاراده و هيچ را به كار گرفت و مشمول الطاف خفيّه خود فرمود كه در ساليان طولانى، پژوهش و استخراج عناوين تداوم يابد و توقّف نپذيرد تا هم اكنون ميوههاى شيرينش به بار نشيند در پايان كار با اين حقيقت از جان و دل آشنا شديم كه:
به ذرّه گر نظر لطف بو تراب كند به آسمان رود و كار آفتاب كند
و آخرين كلام آنكه در اين كار عظيم، هيچ وقت ادّعا نداريم، همه معارف نهفته در