فرهنگ معارف نهج البلاغه - دشتى، محمد - الصفحة ١١١ - ٣ - خبر دادن از دچار عذاب شدن مردم بصره
٢- پيروان حيوان... و اتباع البهيمه خ ١٣ ١ ٣- وحشت زده از شكست... و عقر فهربتم خ ١٣ ١ ٤- انحطاط اخلاقى... اخلاقكم دقاق خ ١٣ ١ ٥- عهد شكنى... عهدكم شقاق خ ١٣ ١ ٦- دين شعارى (نفاق)... دينكم نفاق خ ١٣ ١ ٧- آلودگى به گناه و فساد... و المقيم بين اظهركم مرتهن بذنبه خ ١٣ ٢ ٨- دور شدگان از رحمت خداوند... و الشاخص عنكم متدارك برحمة من ربه خ ١٣ ٢ ٩- گرفتاران به عذاب الهى... قد بعث الله عليها العذاب خ ١٣ ٣
دوّم:
علل نكوهش اصحاب جمل اول سيماى ناكثين
سوّم: تأثير محيط در فكر مردم
١- شورى آب... ماؤكم زعاق خ ١٣ ٧- ٦ ٢- پستى زمين... اقربها من الماء خ ١٣ ٦ ٣- نزديك بودن سرزمين به آب... اقربها من الماء خ ١٣ ٦ ٤- دور بودن زمين از آسمان... ابعدها من السماء خ ١٣ ٦ (يعنى آب و هواى رطوبتى كنار دريا و رودخانههاى بزرگ، در فكر عزم مردم بصره تأثير گذاشت)
چهارم: علل انحراف مردم بصره
١- عهد شكنى... عهدكم شقاق خ ١٣ ١ ٢- دو چهره بردن (نفاق)... دينكم نفاق خ ١٣ ١ ٣- داشتن اخلاق پست... اخلاقكم خ ١٣ ١ ٤- فساد اجتماعى... و المقيم بين اظهركم مرتهن خ ١٣ ١ ٥- اطاعت كوركورانه... اتباع البهيمة خ ١٣ ١ ٦- تحت فرمان زن قرار گرفتن... كنتم جند المرأة خ ١٣ ١
پنجم: آينده نگرى امام عليه السّلام
١- خبر دادن از آينده دردناك بصره... كانى بمسجدكم كجؤجؤ سفينة خ ١٣ ١ ٢- خبر دادن از آب گرفتگى شهر بصره... كانى بمسجدكم كجؤجؤ سفينة خ ١٣ ١ ٣- خبر دادن از دچار عذاب شدن مردم بصره... قد بعث الله عليها العذاب خ ١٣ ٤