البته اين صفات ظاهرا به مقتضاى حال مؤمنين زمان نزول ذكر گرديده است، و گرنه فلاح، نتيجه تزكيه نفس از مطلق فجور و بدي‌ها است. كه انسان‌ها معصيت را ترك و اطاعت خداوند را به عمل آرند.

شواهد زنده بر صحت سوگندها

يازده سوگند قرآن مجيد بر اين كه رستگارى (كامل و همه جانبه)[١] در دنيا و رستگارى در آخرت بدون تزكيه نفس ميسر نيست‌ (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى، بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا) قابل توجه فراوان است. و بدون شبهه مقصود اين است كه اين تزكيه به جز در چارچوب دين ميسر نيست.

مراد ما در اين عنوان، اين است كه شواهد ترديدناپذيرى را بياوريم كه فلاحت كامل و رفاه مادى و معنوى و آرامى ذهنى همه جانبه انسان، در زندگى حاضر در كره زمين، بدون دين ميسر نيست و ترقى علم و صنعت و تقويت سازمان‌هاى امنيتى و اطلاعاتى در كميت و كيفيت و نحوه مجازات‌هاى متنوع قانونى، و رشد سطح اقتصاد فردى و ملى، ربط كاملى به فلاحت (رستگارى) مذكور ندارد.

[١] . يعنى ممكن است رستگارى ناقص انسان‌ها در سيستم‌هاى غير دينى توسط پليس با بعضى آموزش‌هاى دينى به طور غير مستقيم، در جوامع غير دينى حاصل گردد و اين امر در دنياى ما مشهود است و كسى منكر آن نيست، منظور ما فلاحت كامل در دنيا و آخرت است كه بدون تزكيه نفس حاصل نمى‌شود.