با اين مقدمه روشن ميشود كه سرمايه و ابزار توليد هريك عبارت است از اندازه كار به علاوه طبيعت- نتيجه كه از معادله بدست ما مى‌آيد علت تفوق كار را بر سرمايه و ابزار توليد در يك توليد نشان ميدهد زيرا طبيعت هرچند در ملكيت ايجادكننده كار درآمده و تمام سرمايه و يا ابزار توليد متعلق به توليدكننده آنها است ولى نبايد فراموش كرد كه مواد طبيعى به طور رايگان در اختيار همه‌كس گذاشته شده و در راه ايجاد آن انسانها تلاش نكرده و رنجى نبرده است پس عامل كار سر تا پا و با تمام حقيقت مخلوق انسان و اثر فعاليت اوست ولى از عامل (سر مايه و ابزار توليد) فقط تغير شكل و وصف (صورت) آن محصول تلاش بشر است اين نكته در مطالعات آيد ئولوژيكى كمونستى و همين طور در افكار دانشمندان كاپيتالست بكلى فراموش شده است و به همين دليل آن يك ارزش اشياء را مساوى ميداند و ديگرى سرمايه را از كار مهمتر ميشمارد.

ناگفته نماند كه چون ابزار توليد داراى فوائد عينى و مسلم ميباشد براى آن سود ثابت (مال الاجاره) در نظر گرفته شده ولى سرمايه فقط به شكل ريسك (منافع احتمالى همراه با احتمال ضرر) بكار مى‌افتد ازين جهت امتياز آن نيز بايد با خاصيت آن همرنگ و شبيه باشد و اين امتيازات درست بر اساس حقائق عينى و حقوق ثابت عوامل توليد پايه‌گذارى شده.

(ملكيت مجتمع و موارد آن)

حالا كه چهره اقتصاد اسلامى تا حدى براى ما آشكارا شده مناسب است مقدارى از موارد ثروت عمومى و دارائى دولت اسلامى و ملكيت مجتمع را ارائه دهيم.

(١) زكوات كه براى جلوگيرى از شدت فقر و انجام مصالح عمومى جوامع اسلامى تشريع شده و تفصيل آن در علم فقه مسطور است.

(٢) خمس (پنج يكه) منافع و معادن و گنجها. و اعيانيكه از زير دريا بيرون مى‌آورند و ماليكه در ميدان جنگ بدست عسگر مى‌افتد و اين‌