اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٢٢٤ - دلیل عقلی و قیاسی

فعلی را انجام دهند و یا یک فاعل چندین فعل به وجود آورد، ولی باید باریک بینی نموده و فهمید که در صورت اوّلی مجموع چندین فاعل یک فاعل را تشکیل‌

دلیل عقلی و قیاسی‌

این راه متکی به تحلیل عقلانی حقیقت علیت و معلولیت است. ما قبلًا دیدیم که علیت و معلولیت مستلزم ارتباط و پیوستگی دو چیز است که ما نام یکی را «علت» و نام دیگری را «معلول» گذاشته‌ایم و اگر دو موجود را فرض کنیم که با یکدیگر بیگانه و متباین محض باشند معنا ندارد که یکی را «علت» و دیگری را «معلول» بدانیم، و از طرفی می‌دانیم که رابطه علت و معلول از نوع وجود دادن و وجود یافتن است یعنی از دو موجودی که یکی وجود دهنده دیگری است و آن دیگری وجود یافته از ناحیه اوست مفهوم «علیت و معلولیت» انتزاع می‌شود. از طرف دیگر قبلًا ثابت کردیم که ارتباط و پیوستگی معلول به علت، مغایر با واقعیت معلول نیست یعنی واقعیت معلول عین ارتباط و اضافه است نه چیزی که دارای ارتباط و اضافه است.

یک مقدمه دیگر که به این سه مقدمه علاوه شود مطلب کاملا روشن می‌شود و آن مقدمه این است: حقایق معلوله که عین اضافه و ارتباط هستند به این نحو است که هر معلولی عین اضافه به علتی خاص است وگرنه اضافه و ارتباط مطلق و بلا طرف معنا ندارد، و اختلاف معلولات با یکدیگر در عین اینکه در اصل اضافی بودن و رابطی بودن با یکدیگر شریکند در این است که هر معلولی هویتش انتساب و ارتباط با علتی خاص‌