انقلاب اسلامی و ریشه های آن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٧٩ - ٦ سير تحولات اجتماعي

وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُون؛[١] و در حقيقت در زبور پس از تورات نوشتيم كه زمين را بندگان شايسته ما به ارث خواهند برد.

از آيات فوق استفاده مي‌شود که علي‌رغم تحولات و فراز و نشيب‌هاي مختلف در طول تاريخ، در نهايت، يك سرنوشت حتمى وجود خواهد داشت و آن، اين‌است كه انسان‌هاى شايسته‌اى وارث زمين خواهند شد که اهل ايمان و عمل صالح‌اند.[٢] از آيات فوق و آيات مشابه ديگر استفاده مي‌شود که برخلاف مکاتب الحادي، که تنها بر اساس عوامل مادي به پيش‌بيني تاريخ مي‌پردازند، قرآن کريم، عوامل ديگري را در سرنوشت آدميان مؤثر مي‌داند و بر عوامل معنوي نظير ايمان تأکيد بيشتري دارد و در نهايت زمين و زمان را از آنِ کساني مي‌داند که عمل خود را با ايمان حقيقي هم‌راه سازند.

البته بايد توجه داشت كه علي‎رغم اين‌كه انبياي الهي، در طول تاريخ، با زحمت‌هاي فراوان، فداكاري و جانبازي توانستند تحولاتي در جوامع به وجود آورند و حتّي گاهي توانستند حكومت‌هاي برحق الهي را بر بخش‌هايي از زمين مستقر سازند، اما اين به‌آن معنا نيست كه اين جريان به صورت يك خط يك‎نواخت مستقيم يا يك منحني،‎ كه داراي انحناي صعودي دايم باشد، دوام پيدا كند؛ بلكه تحولات جوامع، تابع عوامل اختياري انسان‌هاست. قرآن نيز اين منطق را پذيرفته است و ازاين‌رو تحولات تاريخ را نه يك‎نواخت دايم و مسير منحني را تكامل به سوي بي‎نهايت مي‎داند و نه همانند نردباني كه به‌طور دايم و پله‌پله به‌سوي بالا پيش مي‎رود، مي‎داند. از نظر قرآن تحوّلات تاريخي انسان تابع رفتارهاي اختياري خود اوست و خود انسان‌ها هستند كه بايد تصميم بگيرند كه سير صعودي يا نزولي را آغاز و يا به سمت كمال يا سقوط حركت كنند.