نقش تقليد در زندگي انسان - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٨ - ٣ تقليد در راستاى منافع حزبى و جناحى

به هر روى، برخى از پديده‌‌هاى اجتماعى و رفتارهاى مقلدانه كه پشتوانه عقلى و شرعى ندارند، بر اساس مبانى روان‌‌شناسى اجتماعى، گاهى صرفاً در جهت حفظ منافع و موقعيت‌‌هاى اجتماعى و گروهى انجام مى‌‌پذيرند، و البته چنين رفتارهايى تازگى ندارد و در قرآن نيز وقتى چنين رفتار سست و بى‌‌پايه مطرح مى‌‌گردد، به انگيزه‌‌هاى روان‌‌شناختى و جامعه‌‌شناختى آنها اشاره مى‌‌شود. به عنوان نمونه خداوند خطاب به مشركان بت‌‌پرست مى‌‌فرمايد: إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ أَوْثاناً مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيوةِ الدُّنْيا...؛[١] و [ابراهيم]گفت: جز اين نيست كه شما به جاى خداى يكتا بت‌‌هايى را براى دوستى‌‌اى كه در زندگانى دنيا ميان شماست [به خدايى]گرفته‌‌ايد.

در آيات قرآن نكته‌‌هاى عميق روان‌‌شناختى و جامعه‌‌شناختى فراوانى وجود دارد كه متأسفانه ما از آنها غافليم و اين حقايق مهم را فراموش كرده‌‌ايم و بيشتر به مسايلى مى‌‌پردازيم كه از اهميت كمترى برخوردارند. از جمله در آيه‌‌اى كه ذكر كرديم به يكى از نكته‌‌ها و انگيزه‌‌هاى روان‌‌شناختى و جامعه‌‌شناختى اشاره شده كه عامل بسيارى از انحرافات و بقاى سنت‌‌هاى غلط و باطل است. در آن آيه، خداوند به بت‌‌پرستان مى‌‌فرمايد كه شما به حكم عقل از آيين بت‌‌پرستى پيروى نمى‌‌كنيد، زيرا نه عقل چنين آيينى را تجويز مى‌‌كند و نه خداوند آن را تأييد مى‌‌كند ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلاّ أَسْماءً سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ ءَابَاؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللّهُ بِها مِنْ سُلْطان...؛[٢] شما به جاى او [خداى يكتا] جز نام‌‌هايى [بى محتوا] نمى‌‌پرستيد كه شما و پدرانتان آنها را نام‌‌گذارى كرده‌‌ايد و خدا دليلى بر [حقانيت] آنها نازل نكرده است. بلكه شما براى حفظ روابط دوستانه خود آن آيين شرك و بت‌‌پرستىِ مطرود عقل و خدا را برگزيده‌‌ايد.