ثمالی» بوده و این امر مانع نقل روایت وی از ابن‌محبوب شده است؛ ازآنجاکه ابوحمزه ثمالی در سال ١٥٠ ق وفات نموده[٣٦٥] و ابن‌محبوب در همین سال یا اندکی قبل از آن به دنیا آمده[٣٦٦] و در سن ٧٥ سالگی یعنی سال ٢٢٤ ق از دنیا رفته است؛[٣٦٧] ازاین‌رو از نگاه طبقه‌شناسی ابن‌محبوب نمی‌تواند از «ابو حمزه ثمالی» بدون واسطه حدیث کند؛ محقق شوشتری براساس‌این محاسبه طبقاتی معتقد است عبارت «عن خمس و سبعین» در رجال کشّی مصحّف «عن خمس و تسعین» است و جابه‌جایی «تسعین» به «سبعین» فراوان رخ می‌دهد؛[٣٦٨] بنابراین، ابن‌محبوب که حدوداً در سال وفات ابوحمزه ثمالی به دنیا آمده شایستگی نقل روایت، بی‌واسطه از او را ندارد.[٣٦٩]

نمونه دوم: محقق شوشتری درباره «عبد الرحمان بن ابی حماد» معتقدند: از آنجا که در کتاب فهرست شیخ طوسی و رجال نجاشی به‌جای «بن ابی حماد» عنوان «عبد الرحمان بن حماد» آمده، تصحیف رخ داده است؛[٣٧٠] ظاهراً نقل شیخ و نجاشی صحیح است، زیرا در سند روایات متعددی نام «ابن حماد» آمده است.

علامه شوشتری در موارد دیگری[٣٧١] نیز از این راهکار برای برون‌رفت از تصحیف اشاره کرده است.

نتیجه‌گیری

علامه شوشتری یکی از رجالیان معاصر است که در کتاب«قاموس الرجال» به‌شناسایی و برون‌رفت تصحیفات در سند روایات پرداخته است؛ ایشان در لابلای کتاب انتقادی «قاموس الرجال» با دقت و اهتمام ویژه به تصحیح آسیب‌های وارده بر سندهای روایات اشاره کرده و بر این باور است که در نوشتار نام، القاب و کنیه بسیاری از روایان تغییراتی رخ‌داده است؛ این نگاشته بر آن است تا افزون‌بر شناسایی این تغییرات به چرایی و راهکار برون‌رفت آن اشاره کند؛ ازاین‌رو، در سه محور مورد،

[٣٦٥]. ر.ک: رجال الطوسي، ص ١٧٤، ش ٢٠٤٧؛ رجال النجاشي، ص ١١٥، ش ٢٩٦.

[٣٦٦]. ر.ک: اختیار معرفة الرجال، ص ٥٨٤، ش ١٠٩٤؛ رجال ابن داود، ص ٧٧، ش ٤٥٤.

[٣٦٧]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٣، ص ٣٥٠، ش ٢٠١٣.

[٣٦٨]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٣، ص ٣٥٠، ش ٢٠١٣.

[٣٦٩]. احتمال‌های دیگری دراین‌باره وجود دارد؛ برای مطالعه بیشتر ن.ک: «توثیق مشایخ احمد بن محمد بن عیسی اشعری در ترازوی نقد»، شماره ٧١، فصلنامه علوم حدیث.

[٣٧٠]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ٦، ص ٨٠ ش ٣٩٨١.

[٣٧١]. ر.ک: قاموس الرجال، ج ١ ص ٢٥٨ ش ١٦٧، ج ٣، ص ٤٦٨، ش ٢١٧٤.