نقد و بررسى ديدگاه مخالفين در مسائل اعتقادى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥

طوفانها، سيلابها، انفجارهاى آتشفشانى و رعد و برقهاى شديد قرار مى گرفتند و سخت مى‌ترسيدند، كم كم براى از بين بردن ترس خويش در برابر اين حوادث، دست به دامان ماوراء طبيعت زدند و معتقد شدند كه خدا، يا خدايانى هستند كه اين امور به دست آنهاست.
براى خشنود نمودن آنها و محفوظ ماندن ازخطرات حوادث، به آنها روى آوردند و آنها را پرستيدند «١» نقد نظريه‌ ١- در اين نظريه ترس از حوادث طبيعى علت اعتقاد به وجود خدا شمرده شده است؛ در اين صورت بايد بين آن ترس و اين اعتقاد ملازمه اى باشد و حال آن كه چنين ملازمه‌اى نيست؛ زيرا اولًا امروزه تا حدود زيادى ترس از عوامل طبيعى برطرف شده امّا بسيارى از انسانها همچنان به خدا معتقدند.
ثانياً چرا ترس از عوامل طبيعى انسان را متوجه عوامل طبيعى ديگر نكرد و او را به سوى عامل غير طبيعى كشاند؛ معلوم مى شود انسان بطور فطرى طبيعت را در اختيار آن عامل غير طبيعى مى داند، از اين رو به سوى آن متوجه مى شود.
٢- گرچه ترس از عوامل طبيعى علّت اعتقاد به وجود خدا نيست امّا مى توان ترس را علّت توجه بشر به خدا و بازگشت به فطرت و كرنش در برابر خدا شمرد؛ زيرا انسان در زندگى دنيا به اسباب و عوامل طبيعى روى مى آورد وبه آنها دل مى بندد و براى آنها ارزش استقلالى قايل مى‌شود، امّا با پيدايش حوادث طبيعى، ناتوانى اين عوامل را براى رهايى خود درك مى كند و فطرت خدا جويى او بيدار مى گردد؛ از اين رو با مشاهده اين گونه حوادث، رو به سوى خدا مى آورد و از او كمك مى طلبد و اين مطلب را قرآن نيز مطرح ساخته كه انسان در هنگام جريان عادى و طبيعى كارها و مشاهده سير حوادث بر وفق مراد، از خدا غافل مى شود امّا با پيدايش حوادث ناگوار و ناهنجار، به سوى خدا روى مى‌آورد.
«وَ اذا انْعَمْنا عَلَى الْانْسانِ اعْرَضَ وَنابِجانِبِهِ وَ اذا مَسَّهُ الشَّرُّكانَ يَؤُساً» «٢» هنگامى كه به انسان نعمت مى بخشيم (از حق) روى مى گرداند، و متكبرانه دور مى‌شود