اوّلًا: خمس فريضه‌ايست كه در قرآن ذكر آن آمده و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله شخصاً اين فريضه را به اجرا در آورده‌اند، آرى آنچه معلوم است اينكه پيامبر خمس غنائم جنگى را اخذ نمود ونه ديگر مصاديق و موارد خمس. شايد به اين دليل بوده كه معادن، گنج و غواصى «اشياى بدست آمده از راه فرورفتن در آب درياها» و سود تجارت كه تمامى از موارد فريضه خمس است در آن زمان رايج نبوده است، يا اينكه پيامبر صلى الله عليه و آله ضرورتى بر اجراى آن نمى‌ديدند چون موضوع خمس به شخص ايشان باز مى‌گشت و لذا آن را مؤقتاً به تأخير انداخته. و چنين كارى را امام امير المؤمنين على عليه السلام به همين دليل به اجرا در نيآوردند و ديگر ائمّه معصومين عليهم السلام- پس از ايشان- بدليل شرايط سياسى سخت و دشوار حاكم بر زمان خود- يعنى حكومت امويّين- نيز نمى‌توانستند خمس را دريافت كنند زيرا جلب و جمع اموال از وظايف سلطان بوده و هر كس با آنان رقابت مى‌كرد بعنوان فرد متمرّد از قانون و مخالف حاكميّت و به اتّهام جمع‌آورى سلاح و توطئه عليه رژيم، تحت تعقيب قرار مى‌گرفت.

ولى پس از برقرارى آزادى نسبى در عصر عباسيان، شرايط موجود به ائمّه عليهم السلام اين امكان را مى‌داد تا بطور غير علنى خُمس را از مسلمين دريافت كنند.

بنابراين احاديث وارده از پيامبر صلى الله عليه و آله و امام اميرالمؤمنين عليه السلام حلّيت خُمس براى شيعيان را مورد تأكيد قرار داده و اگر خُمس فريضه و واجب نبود، حلّيت آن معنى نداشت. حلّيت خمس بنابه شرايط بسيار سختى بود كه شيعيان با آن روبرو بودند، پيامبر و برخى از ائمّه معصومين خمس را مباح كرده تا اموال شيعيان تزكيه، نسل‌