مفاهیم علم نحو - العصاری، محمود رضا - الصفحة ٩٧ - تمرين

ب) فان فقد شرط من تلك الشروط يجب جرّه بحرف من حروف التّعليل السّابقة «اعجبتني الحديقة لاشجارها». [١]

تحليل‌

همان‌طور كه در كتاب علم نحو گذشت، مفعول له همان انگيزه شخص براى انجام يك فعل است. انگيزه، عبارت است از نيرويى درونى كه انسان را براى انجام كارى تحريك مى‌كند، به همين جهت است كه مرحوم رضى، مفعول له را چنين تعريف مى‌كند: «هو الحامل على الفعل». [٢]

با دقّت در اين تعريف، مى‌توان شرايط سه‌گانه نصب مفعول له را استخراج كرد، زيرا «انگيزه» به غير معناى مصدرى تصور نمى‌شود؛ براى مثال: به انگيزه خود براى يادگيرى علم نحو توجه كنيد، آيا غير از معناى مصدرى است؟ هم‌چنين انگيزه انسان براى يك فعل همراه خود اوست. ازاين‌رو، فاعل مصدر (مفعول له) و فاعل فعل، متحد است.

در مورد شرط سوم نيز مسئله روشن است، زيرا تا زمانى كه انگيزه وجود دارد، فعل انجام مى‌شود و وقتى‌كه انگيزه از بين برود، فاعل دست از فعل خود مى‌كشد.

تمرين‌

عبارات زير را تحليل و تركيب كنيد.

١. أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ. [٣]

٢. لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الْإِنْفاقِ. [٤]

٣. خَرَجْتُمْ جِهاداً فِي سَبِيلِي وَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِي. [٥]

٤. الجلوس في المسجد انتظار الصلاة عبادة ...

[١] . النحو الوافى، ج ٢، ص ٢٢٥ و ٢٢٦؛ حاشيه الصبان، ج ١، جزء ٢، ص ١٢٢ و ١٢٣.

[٢] . شرح الكافيه، ج ١، ص ١٩٢.

[٣] . اسراء، آيه ٧٨.

[٤] . اسراء، آيه ١٠٠.

[٥] . ممتحنة، آيه ١.