مفاهیم علم نحو - العصاری، محمود رضا - الصفحة ٢٥ - پژوهش

٣ اقسام الجملة: خبريّة و انشائية

انقسم الجملة الى نوعين: خبر و انشاء و ضابط ذلك أنه إمّا ان يحتمل التّصديق و التّكذيب أوّلا فان احتملهما فهو الخبر نحو «قام زيد» و الّا فهو الانشاء و الانشاء إمّا طلب نحو «إضرب» و «لا تضرب» و «هل جاءك زيد» و إمّا غير طلب كقولك لعبدك «انت حرّ» و قولك لمن اوجب لك النّكاح: «قبلت هذا النّكاح». [١]

تحليل‌

با دقّت در مطالب بالا و تطبيق بر مثال‌ها، مى‌توانيد تعريفى دقيق‌تر براى جملات خبريّه و انشائيه دريابيد. جمله خبريّه، جمله‌اى است كه به قصد خبر دادن از چيزى بيان شده است، مانند «قام زيد» كه از ايستادن زيد خبر مى‌دهد و جمله انشائيه، جمله‌اى است كه گوينده به وسيله آن معنايى را ابراز و اظهار مى‌كند و به قصد حكايت از چيزى نياورده است، مانند «اضرب» كه در آن گوينده طلب خود را از مخاطب اظهار كرده است. آيا مى‌دانيد چرا اين تعريف دقيق‌تر است؟

پژوهش‌

چگونه مى‌توان دريافت كه جمله اسميه‌اى همچون «انت حرّ» انشاء است نه اخبار؟

[١] . ر. ك: ابن هشام، شذور الذهب، ص ٥٧ و ٥٨.