مفاهیم علم نحو - العصاری، محمود رضا - الصفحة ١٢١ - تمرين

حرف جر ارتباط دارد. اين ارتباط، هم يك ارتباط لفظى است و هم ارتباط معنوى. در مثال «ذهبت الى المدرسه»، «ذهب» فعل لازم بوده و نمى‌تواند «المدرسه» را مفعول خود قرار دهد، به همين جهت از حرف جر استفاده شده تا بين فعل «ذهب» و «المدرسه» ارتباط ايجاد كند. اين يك ارتباط لفظى است.

امّا علاوه بر اين ارتباط، حرف جر «الى» بيان مى‌كند كه «المدرسه» انتهاى مسير «ذهاب» است كه به اين ارتباط، ارتباط معنوى مى‌گوييم.

شما مى‌توانيد از ارتباط معنوى در تشخيص متعلّق حروف جر كمك بگيريد، زيرا متعلّق حرف جر، فعل يا شبه فعلى است كه حرف جر، ارتباط معنوى بين آن و اسم ما بعد خود ايجاد كرده است. براى مثال، در عبارت «جاء الامير على المركب»، «على» معناى «استعلاء» دارد، ولى آيا مى‌توان گفت «على» رابطه استعلاى بين «جاء» و «المركب» را بيان مى‌كند؟ با توجه به اين‌كه «آمدن» (جاء) بر روى «مركب» واقع نشده، رابطه مذكور بين «جاء» و «المركب» نيست و به همين دليل، «على المركب» نمى‌تواند متعلّق به «جاء» باشد، امّا مى‌تواند متعلّق به «استقرّ» باشد، زيرا جايگاه استقرار «امير» را بيان مى‌كند.

ازاين‌رو، گفته مى‌شود كه در مثال بالا «على المركب» متعلّق به «افعال عموم» است.

پژوهش‌

آيا مى‌دانيد كه متعلق جار و مجرور در كدام‌يك از موارد «حال، صفت، صله و خبر» حتما بايد فعل باشد؟

تمرين‌

عبارات زير را تحليل و تركيب كنيد:

١. ليس له في الآخرة من نصيب. [١]

٢. وَ ما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا وَ لَها كِتابٌ مَعْلُومٌ. [٢]

٣. مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ. [٣]

[١] . كنز العمال، خبر ٢٩٠٦٧.

[٢] . حجر، آيه ٤.

[٣] . مؤمنين، آيه ٩١.