مفاهیم علم نحو - العصاری، محمود رضا - الصفحة ٤٩ - تمرين

تحليل‌

در اين تحليل، به چگونگى تركيب و تعيين اعراب ادوات شرط مى‌پردازيم:

قسم اول مربوط به حروف شرط است و چون حروف نقش نمى‌گيرند، يعنى فاعل، مفعول به و ... واقع نمى‌شوند. بنابراين محلى از اعراب هم نخواهند داشت. اما اقسام ديگر همه اسم هستند و ازاين‌رو، محلى از اعراب دارند. همان‌طور كه از متن بالا فهميده مى‌شود، اين اسما يك معناى اصلى و يك معناى تضمينى دارند؛ يعنى ابتدا براى معانى‌اى چون عاقل، غير عاقل، زمان يا مكان وضع شده و سپس معانى شرط پيدا كرده‌اند. بنابراين تركيب اين اسماء با اسماء ديگر كه دلالت بر عاقل، غير عاقل يا ... مى‌كند، فرق ندارد؛ مثلا تركيب «من» در جمله با تركيب كلمه «زيد» كه بر عاقل دلالت دارد، متفاوت نيست.

پس در مثال «من قام اكرمته»، اعراب «من» مانند «زيد» در مثال «زيد قام» است و هردو مبتدا هستند. به مثال‌هاى ديگر و تطبيق آنها بر جملات ساده توجه كنيد:

١. ما رأيت رأيته/ مانند/ القلم رأيت‌

مفعول به مفعول به‌

٢. متى قمت قمت/ مانند/ اليوم قمت‌

مفعول فيه مفعول فيه‌

پژوهش‌

آيا مى‌دانيد عامل در اسماء شرط چيست؟

تمرين‌

جملات زير را تركيب كنيد:

١. أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَ قُتِّلُوا تَقْتِيلًا. [١]

[١] . احزاب، آيه ٦١.