مفاهیم علم نحو - العصاری، محمود رضا - الصفحة ١٠١ - پژوهش

٣. ان تكون دالة على عدد نحو فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً؛ [١]

٤. ان تكون فرعا لصاحبها نحو وَ تَنْحِتُونَ الْجِبالَ بُيُوتاً. [٢]

تبصرة: قد جاءت مصادر احوالا كجاء زيد ركضا اي راكضا.

الثّالث: ان تكون نكرة لا معرفة و ذلك لازم فان وردت بلفظ المعرفة اوّلت بالنّكرة قالوا «جاء وحده» اي «منفردا». [٣]

تحليل‌

١. با دقّت در ويژگى اوّل و دوّم حال، يعنى منتقله بودن و مشتق بودن و هم‌چنين با توجه به غالبى بودن اين ويژگى‌ها درمى‌يابيم كه ويژگى اصلى حال، توضيح‌دهندگى آن است؛ يعنى هرقيدى كه صلاحيّت توضيح دادن ذو الحال را داشته باشد، حال است؛ خواه مشتق باشد يا جامد و خواه منتقله باشد يا ثابته.

٢. هم‌چنين با دقّت در ويژگى‌هاى گفته‌شده درمى‌يابيم كه قيد «حين الحدث» (هنگام انجام فعل) در تعريف حال، قيد غالبى است، زيرا در «حال ثابته» و هم‌چنين برخى از اقسام جامد، مانند قسم چهارم اين قيد، تحقق نمى‌يابد. البته بايد توجه داشت كه در همه اقسام حال، ارتباط عميقى بين حال و حدث وجود دارد، ولى اين‌كه حال «توضيح هنگام حدث» باشد، غالبى است؛ به همين جهت در ترجمه «تنحتون الجبال بيوتا» نمى‌گوييم: «كوه‌ها را در حالى كه خانه‌هايى هستند، مى‌تراشيد»، بلكه چنين مى‌گوييم: «كوه‌ها را به صورت خانه‌هايى مى‌تراشيد».

پژوهش‌

آيا مى‌دانيد كه در آيه شريفه‌ فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً [٤] چرا اربعين ظرف نيست؟ تحليل كنيد؟

[١] . اعراف، آيه ١٤٢.

[٢] . اعراف، آيه ٧٤.

[٣] . اوضح المسالك، ج ٢، ص ٢٥٠- ٢٥٦.

[٤] . اعراف، آيه ١٤٢.