تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٢ - تفسير

آرى شما چنان در قبضه قدرت او و مراقبان مخفى و آشكارش قرار داريد كه حتى ابزارهاى گناه شما گواهانى هستند بر ضد شما! جمعى از مفسران شان نزولى براى اين آيه نقل كرده‌اند كه" سه نفر از كفار قريش و طايفه بنى ثقيف كه جمجمه‌هايى كوچك و شكمى بزرگ داشتند در كنار خانه كعبه اجتماع كرده بودند، يكى از آنها به ديگران گفت: آيا شما فكر مى‌كنيد خداوند سخنان ما را مى‌شنود؟! ديگرى افزود: آهسته! اگر بلند بگوئيم مى‌شنود و اگر آهسته تكلم كنيم نمى‌شود.

ديگرى اضافه كرد: من فكر مى‌كنم اگر صداى بلند را بشنود حتما صداى آهسته را هم مى‌شنود! اينجا بود كه آيه فوق نازل شد [١]

*** به هر حال در آيه بعد مى‌افزايد:" اين گمان بدى بود كه در باره پروردگارتان داشتيد، و همان موجب هلاكت شما گرديد، و سرانجام از زيانكاران شديد" (وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ‌) [٢] [٣] آيا اين گفتگوها سخن خداوند است، يعنى گفتگوى اعضا و جوارح تا جمله" أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ" تمام مى‌شود، سپس سخن خداوند در زمينه‌

---

[١] اين حديث را بسيارى از مفسران با تفاوتى در عبارات نقل كرده‌اند از جمله قرطبى، تفسير مجمع البيان، فخر رازى، روح البيان، و مراغى، همچنين در صحيح بخارى و مسلم و ترمذى نيز آمده است، و آنچه در بالا نقل كرديم ترجمه عبارتى بود كه در تفسير قرطبى آمده است (جلد هشتم صفحه ٩٥ ٥٧)

[٢]" ذلكم" مبتدا" و" ظنكم" خبر آن است، بعضى نيز احتمال داده‌اند كه" ظنكم" بدل است" و ارديكم" خبر ذلكم‌

[٣]" ارداكم" از ماده ردى (بر وزن راى) به معنى هلاكت است‌