تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٤ - تفسير به هنگام نزول عذاب، ايمان بيهوده است

تعبير به‌ آثاراً فِي الْأَرْضِ‌- همانگونه كه در تفسير آيه ٢١ همين سوره كه شبيه آن است گفته‌ايم- ممكن است اشاره به پيشرفت گسترده كشاورزى آنها باشد (چنان كه در آيه ٩ سوره روم آمده) و يا اشاره به ساختمانهاى عظيم و بناهاى محكم اقوام پيشين در دل كوه‌ها و بر صحنه دشتها (چنان كه در آيات ١٢٨ و ١٢٩ شعرا بيان شده است).

ولى به هر حال" نيروهايى را كه به دست مى‌آوردند هرگز به هنگام وزش طوفان بلا و عذاب الهى نتوانست آنها را بى‌نياز سازد و نجات دهد" (فَما أَغْنى‌ عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ‌) [١] بلكه تمام اين قدرتها در لحظاتى كوتاه در هم كوبيده شدند، كاخها رويهم ريختند و ويران گشتند، و لشكريان عظيم و قدرتمند همچون برگ خزان بر زمين افتادند، و يا در ميان امواج كوه پيكر دفن شدند! جايى كه آنها با آن همه قدرت چنين سرنوشتى پيدا كردند، اين مشركان ضعيف و ناتوان مكه كه در برابر آنها چيزى به حساب نمى‌آيند چه مى‌انديشند؟!

*** در آيه بعد به چگونگى برخورد آنها با پيامبران و معجزات و دلائل روشن انبياء اشاره كرده مى‌گويد:" هنگامى كه رسولان آنها با معجزات و دلائل روشن به سراغ آنها آمدند از آنان روى گرداندند، و تنها به معلوماتى كه خود داشتند دل بستند و خوشحال بودند، و غير آن را هيچ شمردند" (فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ‌).

و همين امر سبب شد تا" آنچه را از عذاب و تهديدهاى الهى به باد استهزا

---

[١] در اينكه" ما" در جمله" ما اغنى" نافيه يا استفهاميه است دو احتمال ذكر كرده‌اند، ولى ظاهر همان اول است، و در اينكه" ما" در" ما كانوا يكسبون" موصوله يا مصدريه است باز دو احتمال ذكر كرده‌اند، ولى معنى اول مسلما ترجيح دارد.