٢- ابتكار عمل:
دستيابى به پيروزى، علل و عوامل (فيزيكى و غير فيزيكى) متعددى مى‌طلبد كه درصد بالايى از آن مرهون «ابتكار عمل»، «نوآورى» و «خلّاقيّت» است، به اين معنى كه طرح يا تاكتيك يا سلاح جديدى كه مبتكرانه به‌كار گرفته شده و دشمن از آن بى‌اطلاع است و براى مقابله با آن چاره‌اى نينديشيده است.
وقتى دشمن با طرح و تاكتيكى دور از انتظار روبه‌رو شود، چون هميشه با طرح‌ها و تاكتيك‌هاى داراى پيشينه، عمل مى‌كرده، نمى‌توان با خلّاقيّت‌ها و ابتكار عمل‌ها مقابله كند. از سوى ديگر ابتكار عمل وقتى براى دشمن بكر و غير منتظره است كه به‌طور كامل از ديد و سمع دشمن مخفى مانده باشد.
رسول خدا ٦ در نبردهايش با مشركان پيوسته ابتكار عمل را در دست داشت، زيرا از حفاظت اطلاعات بالايى برخوردار بود و در مواردى تا آخرين لحظه عمليات، نقشه و طرح عمليات جنگ را حتى از اصحابش مخفى نگه مى‌داشت، همچنان‌كه در فتح مكه گذشت.
براى مثال، ابتكار عمل حفر خندق توسط رسول خدا ٦ و عدم آگاهى دشمن از آن، بزرگ‌ترين مانع براى پيشروى مشركان در جنگ احزاب بود و موجب شد كه سپاه ده هزار نفرى قريش در كنار خندق زمينگير شود و بدون هيچ‌گونه واكنشى، مدّتى را در پشت خندق معطل بماند و سرانجام با اتمام ذخاير و پشتيبانى و