ولى قرار شد پيش از رفتن به جنگ معاويه، نخست فتنه خوارج را دفع كنند كه به جنگ نهروان انجاميد. قيس در نهروان به امام ملحق شد و فرمانده گروه هفتصد نفرى اهل مدينه گرديد. «١» قيس در دوران امام حسن (ع)
پس از شهادت على (ع) قيس اولين كسى است كه با امام حسن (ع) بيعت كرد و چون امام قصد جنگ با معاويه را داشت، قيس را به عنوان معاون اوّل مقدمه لشكر منصوب كرد. «٢» معاويه كه از سرسختى قيس آگاه بود، با اين حال خواست با وعده‌ها او را جذب كند، ولى قيس در جواب معاويه نوشت:
به خدا قسم مرا ملاقات نخواهى كرد، مگر اينكه بين من و تو نيزه باشد. «٣» قيس در دوران خفقان معاويه، همواره در مواقع مناسب به دفاع از حريم ائمه و ولايت على (ع) برمى‌خاست و در حضور معاويه به نكوهش او و پدرش مى‌پرداخت و بسيارى اوقات با او احتجاج مى‌كرد.
سرانجام، قيس بن سعد بن عباده خزرجى، صحابى بزرگ رسول خدا (ص)، دوستدار و مدافع اهل بيت (ع) در اواخر حكومت معاويه در سال ٥٩ يا ٦٠ هجرى دار فانى را وداع كرد. «٤» سعيد بن قيس‌ سعيد بن قيس، رئيس طايفه همدان، از فدائيان، همنشينان، فرماندهان و باوفاترين دوستان امام على (ع) بود. زهد، عبادت، دلاورى، مديريت و فرماندهى عالى، محبت به اميرمؤمنان على (ع) و عشق به آن حضرت، از سعيد شخصيتى بى نظير، ممتاز و بزرگوار ساخت و همواره در هنگامه‌هاى سخت و دشوار در راه امام جانبازى مى‌كرد تا جايى كه به پيشمرگ و جانباز على شهرت يافت. «٥»