فاطمه ملّقب به «فاطمه طاهره» در رشت و به خواهر امام مشهور است. «١» فاطمه كبرى نيز- كه موضوع بحث ماست- در قم مدفون است.
ولادت‌ فاطمه معصومه در اوّل ذيقعده، سال ١٧٣ هجرى قمرى ديده به جهان گشود. «٢» پدر و مادر شرافت نسبى حضرت معصومه عليه السلام كه هم دختر امام است، هم خواهر امام و هم عمّه امام برتر از آن است كه قلم توان ترسيم آن را داشته باشد. او در مكتب تربيتى پدر بزرگوارش موسى بن جعفر عليه السلام و آغوش سرشار از محبّت مادرى به نام «نجمه» كه از باوان با فضيلت و از اسوه‌هاى تقوى و شرافت است تربيت يافت. شيخ صدوق روايت كرده كه نجمه خاتون در عقل و درايت، اطاعت و عبادت و رعايت ادب، بويژه نسبت به حميده خاتون از بهترين بانوان جهان بود. «٣» منابع تاريخى تصريح كرده‌اند ك حضرت على بن موسى الرّضا عليه السلام و حضرت معصومه عليه السلام از يك مادر مى‌باشند. «٤» اجتماع آن همه فضائل و مناقب در وجود آن بانوى بى همتا در عصر خود او را شايسته تحمل انوار الهى و پرورش خورشيد امامت؛ حضرت على بن موسى الرضا عليه السلام و ماه تابان خاندان عصمت، حضرت معصومه عليه السلام در دامان خود ساخت.