خلاصه‌ يكى از محورهاى مهمّ فعاليتهاى فرهنگى امامان (ع) بخش احتجاجات و مناظرات آنان با دانشمندان ملل مختلف و صاحبان افكار و مكتبهاى فكرى عصر خود مى‌باشد، كه زمينه‌هاى آن گاهى از سوى آنان و گاه از سوى خود امامان (ع) فراهم مى‌شد.
اين نوع ازتلاشهاى امامان (ع) ويژگيها و برجستگيهاى خاصى داشت:
١- طرف مناظره قشر آگاه و روشنفكر جامعه بود.
٢- محتواى مناظرات، بيشتر مباحث اصولى و زير بنايى فرهنگى و اعتقادى بود.
٣- مباحث مطرح شده در اين مناظرات معمولًا مسائل روز و مبتلا به بود.
از موسى بن جعفر (ع) احتجاجها و مناظرات زيادى با خلفاى معاصر خود، دانشمندان يهودى و مسيحى، عالمان دربارى و عناصر مخالف خط امامت بر جاى مانده كه ما در اين درس به موارد و نمونه‌هايى از آنها اشاره كرديم.
پرسش‌ ١- مناظرات ائمه (ع) در ميان فعّاليتهاى فرهنگى آنان از چه جايگاهى برخوردار بود؟
٢- ابويوسف قاضى كه بود و چه مناظره‌اى با امام كاظم (ع) داشت؟
٣- به يك مورد از مناظرات پيشواى هفتم (ع) با دانشمند مسيحى اشاره كنيد.
٤- مناظره موسى بن جعفر (ع) با هارون درباره چه موضوعى بود؟
٥- نفيع انصارى كيست؟ و چگونه از امام كاظم (ع) شكست خورد؟