نيجر اشاعه پيدا كرد و در همين سده به تنبكتو «١» رسيد و مردم صحرا نيز به دين اسلام مشرف گشتند. در سده يازدهم هجرى/ هفدهم ميلادى اسلام در پرتو فعاليت مسلمانان هندوستان در قسمت جنوب آفريقا گسترش يافت و به ناتال و ايالت كاپ و سپس به قسمتهاى داخلى ترانسوال و رود زيا رسيد.
٣. از حدود سال ١١٦٠ ه/ ١٧٤٧ م تا اوايل سده بيستم، اسلام به وسيله فرقه‌هاى تصوف- كه با مبلغان مسيحى پروتستان و كاتوليك رقابت مى‌كردند- در آفريقا منتشر گرديد. «٢» در مجموع سه عامل زير بيش از عوامل ديگر در گسترش اسلام در آفريقا مؤثر بوده است:
١. بازرگانانى كه از مصر، مغرب و زنگبار مى‌آمدند.
٢. پيروان فرقه‌هاى صوفيه و فارغ التحصيلان دانشگاههاى اسلامى فاس، زيتونه و قاهره.
٣. ازدواج و زناشويى بازرگانان و روحانيون مسلمان با زنان آفريقايى. «٣» ٤. تمدن اسلامى در مصر مصر سرزمينى است با تمدنى بسيار كهن كه وجود اهرام ثلاثه «٤» در اين كشور، آن را در اوج شهرت تاريخى قرار داده است. فتح اين سرزمين به دست اعراب در سده نخست هجرى اتفاق افتاد و به تدريج، زبان مردم عربى گرديد و مسيحيان ساكن آنجا نيز در اقليت قرار گرفتند. مصر مدت يك قرن زير فرمان سلسله بنى اميه بود. سپس به دست عباسيان افتاد؛ و در سده‌هاى چهارم، پنجم و