آفريقا مى‌گذشتند و به سودان مى‌رفتند؛ و بسيارى از بخشهاى آفريقا را نيز از همين طريق كشف كردند. «١» بنابر گزارش مسيو سيديو، اعراب از سواحل آفريقا خود را به تنگه باب المندب رسانده و از آنجا به زنگبار و سپس به كاپ رفتند. در آنجا پراوا، منبسه و كلوه را- كه برادر پادشاه فارس بدانجا پناهنده شده بود- و نيز موزامبيك، سوفالا، ميلاند و مگادسكو را بنا كردند، جزاير مجاور اين سواحل را به تصرف درآوردند و بر بسيارى از مناطق جزيره ماداگاسكارا تسلط يافتند.
پيشرفت مسلمانان در آفريقاى مركزى نيز كم‌تر از سواحل آفريقا نبود. تسلط ايشان بر قسمتهاى ساحلى كار رفت و آمدشان را به همه نقاط مركزى آسان كرده بود. مسلمانان به كشور سومالى كه مردمى مهربان و ميهمان‌نواز داشت سفر كرده و از آنجا بر سوقطرى كه مركز مهم تجارى بود دست يافتند. نيز به كشور حبشه و سنار و كردفان كه هميشه با مصر روابط داشتند و در حقيقت كليد «دارفور» و «الوادى» بود رفتند و از طريق طرابلس غرب به فزّان رسيدند. كاروانهاى تجارى آنها كه از مغرب حركت مى‌كرد، صحراى ريگزار و خوفناك آفريقا را كه از اقيانوس اطلس تا رود نيل ادامه داشت، بدون هيچ ترس و واهمه‌اى طى مى‌كردند و خود را به سرزمين سودان مى‌رساندند. «٢» فعاليت:
غربيها معتقدند كه آفريقاى سياه را آنان كشف كرده‌اند. اين ادعا را چگونه تحليل مى‌كنيد؟
٤- ٥. اروپا روابط بازرگانى ميان مسلمانان و اروپائيان از چند طريق انجام مى‌گرديد. يك گروه از مسلمانان كه با اروپا روابط تجارى برقرار كردند مسلمانان اندل آشنايى با تاريخ تمدن اسلامى ١١١ فصل يكم: تمدن اسلامى در شبه جزيره عربستان ص : ١١١ س بودند كه پس از تصرف آن سرزمين در پاى كوههاى پيرنه متوقف گشتند، ولى براى امور تجارى از اين سو به آن سوى آن رشته كوه عظيم آمد و شد داشتند. ساكنان اندلس راه ديگرى نيز براى تجارت در اختيار داشتند و آن راه درياى مديترانه بود. آنان محصولات كشاورزى و صنعتى مانند پنبه، زعفران، كاغذ، پارچه حرير