راه ديگر از زامين به سمت راست منحرف مى‌گرديد، به ايالت فرغانه و سيحون عليا مى‌رفت و پس از عبور از كرسى آن ناحيه، به اوزكَنْد در مرز صحراى چين منتهى مى‌گرديد. اسلام به تدريج از طريق مبلغان و فقيهان از همين راه به سوى شرق پيش رفت. در دوره اسلامى، شهر بلخ تقريباً نقطه پايانى جاده بزرگ چين به سمت غرب و همچنين آخرين نقطه تسلط اسلام بر اين بخش از جهان بود. «١» در سده اخير بار ديگر تلاش گسترده‌اى صورت گرفته تا جاده ابريشم اهميت پيشين خود را با ابعادى گسترده‌تر بازيابد. نخستين اقدامات براى تجديد حيات اين جاده از سوى دولتهاى چين و اتحاد جماهير شوروى سابق، با انگيزه‌هاى جهانگردى و نظامى صورت پذيرفت و در دهه آخر سده چهاردهم/ بيستم، به دليل دگرگونيها و رخدادهاى دوران‌ساز جهان، ضرورت احياى جاده ابريشم در دستور كار سازمانهاى جهانى قرار گرفت. تاكنون چندين اجلاسيه از سوى سازمان جهانى جهانگردى «٢» براى ارتقاى جايگاه اين جاده باستانى تشكيل شده است كه نويد بخش توجه جهانى به اين مسأله مى‌باشد. «٣» فعاليت:
با استفاده از نقشه جاده ابريشم، بخشهاى اسلامى اين جاده را با تقسيمات كنونى جهان، بر روى آن مشخص كنيد.
٤. كانونهاى عمده بازرگانى‌ در حالى كه فعاليتهاى بازرگانى كم و بيش در همه شهرها در جريان است، برخى از شهرها به دليل دارا بودن موقعيتهاى ويژه، نقشى كليدى و تعيين كننده دارند. در قلمرو اسلامى نيز برخى شهرها بودند كه با توليد و تبادل كالا به كار تجارت رونق مى‌بخشيدند.
١. بغداد: اين شهر كه اينك پايتخت كشور عراق است، در عصر تمدن اسلامى به وسيله خلفاى بنى عباس براى پايتختى ساخته شد و به روزگار آنان شكوه و آشنايى با تاريخ تمدن اسلامى ١٠٣ فصل پنجم: بازرگانى در تمدن اسلامى ص : ٩٣ رونقى بسزا داشت. وضع جغرافياى‌