فصل چهارم: علوم در تمدن اسلامى‌ تلاشهاى گوناگون علمى مسلمانان، از جمله عوامل بسيار مهمى بود كه تمدن اسلامى را در مرتبه سرآمدى تمدنهاى روزگار نشاند. كنجكاوى علمى عادت معمول دانشمندان گشته بود و آنان را به كشف عجايب و ناشناخته‌هاى دنيا وامى‌داشت؛ كه نمونه‌هاى آن را مى‌توان در تلاش براى اندازه‌گيرى سطح كره زمين و فعاليتهاى دامنه‌دار بخوبى مشاهده كرد. اخبار مندرج در قرآن و روايات درباره ملتهاى پيشين انگيزه‌اى بود كه افكار مسلمانان را به پيش مى‌راند و آنان را ترغيب مى‌كرد تا به محيط پيرامون خود با ديد علمى بنگرند، سفر علمى و تحقيقاتى كنند و به منظور تكميل آثار علمى‌شان راههاى دور و دراز را در پيش گيرند و رنج غربت را بر خويش هموار سازند.
در فصل حاضر كوشيده شده است تا به اندازه امكان گوشه‌هايى از تلاشهاى علمى مسلمانان و علوم رايج در جوامع اسلامى بيان گردد؛ و اين مقصود از طريق عناوين زير به انجام رسيده است:
- شمارش علوم‌ - شاخص‌ترين علوم رايج در ميان مسلمانان‌ ١. جغرافيا؛ جغرافى‌دانان اسلامى‌ ٢. پزشكى‌ ٣. فيزيك‌ صنعت و فناورى در تمدن اسلامى‌ نتيجه‌گيرى‌ پرسش و فعاليت‌