معارفقرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٩

انْ نَسينا اوْ اخْطَأْنا رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا اصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِنا رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِه‌ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا انْتَ مَوْلينا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرينَ» «١» خدا كسى را جز به اندازه توانش، تكليف نمى‌كند. (هر كس) هر چه كسب كند (از نيكى) به سود اوست و هر چه كسب كند (از بدى) نيز به زيان اوست. پروردگارا! اگر فراموش كرديم يا خطا رفتيم مارا مؤاخذه مفرما. پروردگارا! بارى سنگين، همچنان كه بر پيشينيان از ما روا داشتى، بر دوش ما منه، پروردگارا! و بر ما آنچه را طاقت بر آن نداريم، تحميل مفرما، از ما درگذر و ما را ببخش و بر ما رحم كن تو مولاى مايى، پس ما را بر كافران، يارى بخش.
مدار تكليف‌ آيه شريف معارف‌قرآن(ج‌١)كد٤/٢١١ ٩٩ بازتاب دوست داشتن خدا ص : ٩٩ ه به اين واقعيت كه خداوند بر كسى جز به اندازه توانش تكليف نمى‌كند، تصريح كرده‌است. در يك آيه پيش از اين نيز از زبان بندگان خدا آمده كه پس از شنيدن فرمانهاى الهى مى‌گويند: «خداوندا! فرمانت را به گوش جان شنيديم و اطاعت مى‌كنيم».
معناى اين سخن آن است كه ايشان انجام اين تكاليف را در حدود قدرت و توان خود مى‌ديدند. با دقت در اين مطلب، نتيجه‌هاى زير، حاصل مى‌شود:
الف- فرمانهاى الهى بقدر توانايى و قدرت بشر است.
ب- در مواردى‌كه‌انسان به دلايلى قادر به انجام تكليف نباشد، تكليف از او برداشته مى‌شود.
ج- احكام شرعى همواره با فرمان عقل هماهنگ و همراه است و عقل و شرع در تمام مراحل، دوش به دوش يكديگر پيش مى‌روند. «٢» پرسش: چگونه مى‌توان فراموشى و خطارا كه اختيارى‌نيست، مؤاخذه و مجازات‌كرد؟! جواب: اول اينكه گاهى فراموشى اختيارى است، مانند كسانى كه خدا «٣»، قيامت «٤» و يا هشدارها «٥» را به فراموشى سپردند.