معارفقرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٩
خداوند، اميدوار مىسازد.
حمد چيست؟
خداوند در آيه «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ» به انسان مىآموزد كه بگويد همه حمدها از آن خداوند است كه پروردگار جهانيان مىباشد.
«حمد» كلمهاى است جامع مفاهيم «مدح» و «شكر» «١» و در عين حال با هر يك از آنها فرق دارد.
شكر هميشه در قبال نعمت است «٢» ولى حمد هم در قبال نعمت است و هم در قبال افعال نيك و صفات جميل.
مدح هم به معناى ستايش هر عمل خوبى است چه اختيارى باشد و چه غير اختيارى ولى حمد فقط ستايشى است كه براى اعمال اختيارى است؛ مثلا درخشش و تلألؤ يك گوهر قابل مدح هست ولى قابل حمد نيست چون اختيارى گوهر نمىباشد. «٣» شهيد مطهر ى به نكته دقيقى اشاره كرده و مىگويد: بعيد نيست كه درمعنى حمد مفهوم ديگرى (بجز مدح و شكر) دخالت داشته باشد و آن مفهوم (پرستش) است. پس در مفهوم حمد، سه عنصر در آنِ واحد دخالت دارد: «ستايش»، «سپاس» و «پرستش» و به عبارت ديگر: «حمد»، «ستايش سپاسگزارانه پرستشگرانه» است. شايد اختصاص حمد به خدا طبق آيه بالا از ين جهت باشد كه درمفهوم حمد، مفهوم پرستش نيز هست.
«ال» دركلمه «الحمد» براى استغراق بوده ومعنايش اين است كه همه حمدهاازآن خدا و براى خداواقع مى شود؛ زيرا حمد كننده كمالى را مىبيند و صاحب كمال رامالك آن مى داند و او را مدح مىكند، ولى در واقع صاحب كمال، مالكيتى ندارد و حمد براى صاحب واقعى كمال كه خداوند است واقع مىشود.
امام خمينى (ره) مىفرمايد:
حمد واقع نمىشود الّا لِلَّه. شما خيال مىكنيد كه از خط خوب تعريف مىكنيد [وليكن] تعريف از خداست. تعريف از خط نيست ... براى اينكه هيچ كمالى در عالم نيست، الا كمال او