معارفقرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٠
و هيچ جمالى در عالم نيست الا جمال او. خودشان چيزى نيستند ... همه كمالات عالم، كمال اوست در مقام ظهور، هر كسى هم كه مدح مىكند، مدح براى كمال مىكند پس هر مدحى كه واقع مىشود، براى او واقع مىشود. «١» يوم الدين دين به معنى جزا و يومالدّين يعنى روز جزا كه همان روز قيامت است. مالك را «ملِك» هم خواندهاند كه به معناى «مالك امر و نهى و حكومت در مردم» است. «٢» با آنكه خداوند، مالك و مَلِك دنيا و آخرت است، اما ذكر عبارت مالك يوم الدين، اشاره به اين است كه در آن روز ظاهر مى گردد كه مالكيت و حكومت مطلق، مخصوص خداست، بر خلاف اين دنيا كه مدعيان بسيارى وجود دارند. «٣» و نيز اشاره است به اينكه روز قيامت روزى است كه بطور كامل پاداش و كيفر هركس بدو داده مىشود، برخلاف دنيا كه بطور معمول امكان جزاى كامل كردار نيك وبد وجود ندارد.
توجه ازغيبت به حضور سخن درباره خداوند، ازآغاز سوره حمد، به شيوه غايب بود و به اصطلاح از خداوند به عنوان سوّم شخص ياد مىشد.
در اينجا شيوه سخن از غيبت به حضور تغيير كرده و بنده، خداوند را مخاطب قرار مى دهد و مىگويد: تنها تو را مى پرستيم و تنها از تو يارى مى جوييم.
تغيير شيوه سخن در هنگام مناسب از زيباييهاى ادبى به شمار مى رود و اديبان براى آن دلايلى ذكر مىكنند. در اين مورد نيز ظرافت سخن در آن است كه چون بنده، صفات پسنديده و شايسته و اسماى بزرگ الهى راياد مىكند، مشتاق ديدار معبود و يار حقيقى مىگردد و خود معارفقرآن(ج١)كد٤/٢١١ ٣١ ٤ - ايمان به وحى:
ص : ٣١ را در محضر او مى يابد، پس به صورت مخاطب با او سخن مىگويد.