معارفقرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١١٨

دشمن بر آنان غلبه يافت و افراد زيادى را كشت و تعدادى از مسلمانان فرار كردند.
در اين صحنه كسانى كه ايمان در قلبشان رسوخ نداشت، نسبت به وعده پيامبر و حق بودن راه و طريق اسلام ترديد نمودند. آنان در دل با خود مى‌گفتند: «اگر ما قدرى بر حق بوديم، اينجا كشته نمى‌شديم.» خداوند اين گمان باطل آنان را چنين جواب مى‌دهد:
«كشته شدن كسى در معركه جنگ دليل بر ناحق بودن يا برحق بودن او نيست. علاوه بر آن، اين مرگ خارج از قضاى الهى نبوده‌است. قضاى حق تعالى بر اين قرار گرفته كه اين افراد در اين نقطه به وسيله قتل از دنيا بروند و اگر هم شما براى جنگ بيرون نمى‌آمديد، باز هم اين افراد در اين نقطه كشته مى‌شدند و خلاصه هيچ گريزى از «اجل مسمّى» نيست واين پندارها از جهل و نادانى سرچشمه مى‌گيرد. «١» نهى مؤمنان از همانندى با كافران‌ آيه كريمه «يا أَيُّهَا الَّذينَ امَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذينَ كَفَرُوا وَ قالُوا لِأِخْوانِهِمْ ...» مؤمنان را از اينكه در زمينه مرگ و زندگى، مانند كافران بينديشند بر حذر مى‌دارد و مى‌فرمايد: شما چون كافران نگوييد: اگر فلانى از شهر و ديار و از ميان بستگان خود، دور نمى‌شد، نمى‌مرد يا فلانى اگر به جبهه نمى‌رفت و نزد ما مى‌ماند، كشته نمى‌شد. چنين انديشه و گفتارى انسان را به سوى عذاب روحى مى‌كشاند و دل انسان را از حسرت مالامال مى‌گرداند. علاوه بر اين، چنين تفكرى ناشى از جهل و نادانى است، زيرا نزديكى و دورى از آنان، عامل مرگ و زندگى نيست، زنده ساختن و ميراندن از شؤونى است كه به خداى يگانه بى‌شريك، اختصاص دارد. «٢» تكرار سخن كافران از زبان منافقان‌ در آيه ١٦٨ همين سوره، اين بار منافقان سخنانى شبيه گفته‌هاى كافران را تكرار مى‌كنند: