معارفقرآن(ج1)

معارفقرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٢٠

امضاى سيره رسول گرامى (ص) پس از نبرد احد، گوياى اهميت مشورت در فرهنگ اسلامى ما بويژه در سطح رهبرى است. اين امر، نشان مى‌دهد كه چنانچه يك كار مفيد اجتماعى در پاره‌اى از موارد نتيجه مطلوب ندهد، نبايد بكلى از آن صرف‌نظر كرد. در روايات اسلامى نيز بر مشورت و استمداد از افكار و آراى ديگران و پرهيز از استبداد به رأى، تأكيد شده‌است.
عدم شمول «امر» نسبت به احكام الهى‌ اگر چه كلمه «الامر» در اين آيه مفهوم وسيعى دارد و همه كارها را شامل مى‌شود، ولى مسلم است كه پيامبر هرگز در احكام الهى با مردم مشورت نمى‌كرد، بلكه فقط تابع وحى بود.
بنابراين، مورد مشورت، تنها طرز اجراى دستورات و نحوه پياده‌كردن احكام الهى بود. از اين رو گاهى كه پيشنهادى را طرح مى‌كرد، مسلمانان نخست سؤال مى‌كردند كه آيا اين يك حكم الهى است كه قابل اظهار نظر نباشد و يا مربوط به چگونگى اجراست؟ «١» اهميّت مشورت از ديدگاه اسلام‌ مشورت از ديدگاه اسلام، اهميّت خاصى دارد؛ پيامبر گرامى اسلام صرف نظر از وحى، از نيروى انديشه بسيارزيادى برخوردار بود كه نياز به مشورت نداشت.
پيامبر (ص) براى اينكه مسلمانان را به اهميّت مشورت، آگاه سازد تا آن را جزء برنامه‌هاى اساسى زندگى خود قراردهند و هم نيروى فكر و انديشه را در افراد پرورش دهد و هم احساس مسؤوليت و شخصيت آنان را با شركت‌دادن در امور تقويت كند، در امورى كه مربوط به اجراى قوانين الهى بود- نه قانونگذارى- با اصحاب خود مشورت مى‌كرد و به رأيشان- بخصوص كسانى كه صاحب نظر بودند- احترام مى‌گذاشت تا آنجا كه گاه از رأى خود دست‌برمى‌داشت.